Selçuk Bey’in büyük oğlu Mîkâil Bey’in çocukları olan Çağrı ve Tuğrul Beyler, Türk tarihindeki kardeşler içerisinde birbirleriyle çok iyi şekilde anlaşmış nadir isimlerden olmuşlardır. 990 ve 991 yıllarında doğan Çağrı ve Tuğrul Beyler babaları Mîkâil Bey’in bir gaza sırasında şehit olmasının ardından dedeleri Selçuk’un himayesinde CendKentinde yetiştirilmişlerdir. Çocukluk yaşlarından itibaren sürekli birlikte hareket eden bu kardeşlerden Çağrı, daha atılgan ve savaşçı bir karaktere sahipken; Tuğrul sakin ve siyasi dehası olan bir devlet adamı görüntüsü çizmiştir. Savaşçılığı temsil eden Çağrı Bey ve siyaseti temsil eden Tuğrul Bey, farklı özelliklerini tek vücut halinde kullanmayı bilmişler ve Türk tarihindeki dönüm noktalarından biri olan Selçuklu Devleti’nin kurulmasını sağlamışlardır.
Selçuk Bey’in son dönemlerinden itibaren ailenin başına fiilen Selçuk’un ikinci oğlu Arslan Yabgu geçmiştir. Selçuk Bey’in 1007 yılındaki ölümünün ardından resmiyette Arslan Yabguya bağlı olan Çağrı ve Tuğrul Beyler, fiilen kendi küçük gruplarıyla daha bağımsız bir şekilde hareket etmeye başlamışlardır. Bu dönemde Mâverâünnehir’de Karahanlılarve Gazneliler arasında sıkışan kardeşler, büyük zorluklarla karşılaşmışlardır. Bu iki devlet de Selçukoğullarını çıkarları için kullanmak istemişler ancak aynı zamanda bölgede yeni bir güç haline gelmeye başlayan Selçukoğullarındançekinmeye de başlamışlardır. Nitekim Karahanlı hükümdarı Buğra Han, Çağrı ve Tuğrul Beylerin gücünden çekindiği için bu iki beye tuzak kurarak huzuruna çağırmıştır. Buğra Han’ın tuzağını sezerek tedbirli davranan kardeşler, görüşmeye sadece Tuğrul Bey’in gitmesini kararlaştırmışlardır. Nihayetinde davete giden Tuğrul Bey, Buğra Han tarafından hapsedilmiştir. Kardeşinin hapsedildiğini haber alan Çağrı Bey, tereddüt etmeden emrindeki az sayıdaki kuvvetiyle, Buğra Han üzerine bir baskın düzenlemiş, Karahanlı kuvvetini bozguna uğratarak 130 komutanı esir almış ve kardeşi Tuğrul’u esaretinden kurtarmıştır.
Karahanlı ve Gazneli baskısının artmasının ardından amcaları Arslan Yabguyla da araları tamamen açılan Çağrı ve Tuğrul beyler bu bölgede tutunamayacaklarını düşünerek yeni bir yurt arayışına girmişlerdir. Kendi aralarında yaptıkları plan üzerine Tuğrul Bey yaşlılar, kadınlar ve çocuklarla birlikte çöllere çekilerek obanın güvenliğini sağlamış; Çağrı Bey ise emrindeki 3000 kişiye yakın bir kuvvetle, 1015-1016 yıllarında Horasan, İran, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’yu kapsayan büyük bir keşif seferine çıkmıştır. Bölgedeki Ermeni ve Gürcü kuvvetlerinin üzerine başarılı akınlar yapan Çağrı Bey, Van Gölü dolaylarına kadar gelmiştir. Çağrı Bey elde ettiği ganimet ve istihbaratla geri döndüğünde, Tuğrul Bey’e şu haberi vermiştir: “Bu ülkelerde bize karşı koyabilecek bir kuvvete rastlamadım. Biz buradakilerin hakkından gelemiyoruz fakat keşfetmiş olduğum topraklara gidebiliriz”
Çağrı ve Tuğrul Beyler, 1025 yılında amcaları Arslan Yabgu’nun Gazneli Mahmud tarafından bir tuzakla hapsedilmesinin ardından, ailenin liderliğine geçmişlerdir. Arslan Yabguyu kurtarma girişimleri başarısız kalmış ve nihayetinde Arslan Yabgu 1032 yılında ölmüştür. Gazneliler ile var olan bu gerilimli ortam Arslan Yabgu’nun ölümünden itibaren şiddetlenerek artmıştır. 1035 yılında Nesa, 1038 yılında Serahs savaşlarında büyük başarı sağlayan Çağrı ve Tuğrul Beyler, 1038 yılında Nişabur’a girmişler ve artık Selçuklu Devletinin temelini atmışlardır. Nişabur’un ele geçirilmesinin ardından kardeşler arasındaki karakter farkını yansıtan bir olay yaşanmıştır. Savaşçı bir karaktere sahip olan Çağrı Bey, ele geçirilen şehri geleneklere göre yağmalamak istemiş, ancak bölgede kalıcı bir hakimiyet kurmayı hedefleyen Tuğrul Bey buna şiddetle karşı çıkmıştır.
Halit Şimşek
TEREF