​Mayıs ayının bahar kokan günleri, Başkurt halkı için asırlardır dinmeyen bir sızıyı, üzeri örtülmeye çalışılan bir çığlığı ifade eder. Tarih yaprakları 1736 yılının Mayıs ayını gösterdiğinde, bugün haritalardan ve hafızalardan silinmek istenen küçük bir köyde, Khunarsy’da (Hunarsı) insanlığın en karanlık sayfalarından biri yazıldı. Rus İmparatorluğu’nun cezalandırma müfrezeleri, o gün tek bir köyde en az 1.200 canı hayattedan kopardı.
​Sadece öldürmediler; katledilen bu insanları alelacele üç toplu mezara gömdüler. Sanki dökülen kanı, yükselen feryadı ve imparatorluğun o barbar yüzünü derin çukurlara kilitlemek, toprağı sonsuza dek susturmak istiyorlardı.
​Orenburg Seferi: Sömürgeciliğin Kanlı Yüzü
​Bu vahşet, durup dururken yaşanmış bir cinnet anı değildi. Khunarsy’da yaşananlar, Çarlık Rusyası’nın genişleme politikası adı altında yürüttüğü sömürgeci Orenburg Seferi’nin kanlı bir parçasıydı. Başkurtlar, asırlardır yurt bildikleri topraklarından parça parça koparılıyor, nehir boylarına sömürgeciliğin simgesi olan kaleler dikiliyordu.
​Halk sadece mülksüzleştirilmedi; aynı zamanda askeri bir boyunduruk altına alınarak, kendilerini katleden, köylerini yakan zalimlerin yeni savaşlarında cepheye sürülecek birer köle haline getirilmek istendi. Khunarsy, bu asimilasyona, bu adaletsizliğe boyun eğmeyen, toprağını ve onurunu savunan Başkurt iradesine verilmiş vahşi bir gözdağıydı.
​Mezar Höyükleri Düzlense de Hafıza Silinmez
​Bugün Orenburg Bölgesi’nde yer alan o toplu mezarların başına gitseniz, tarihin bu en büyük trajedilerinden birine dair neredeyse hiçbir iz bulamazsiniz. Katliamın yapıldığı yerdeki çitler sökülmüş, yüzyıllık mezar höyükleri bilinçli bir şekilde düzlenmiş, coğrafya insansızlaştırıldığı gibi hafızasızlaştırılmak da istenmiştir. Moskova, yüzyıllardır yaptığı şeyi bugün de yapmaya devam ediyor: Susuyor ve unutturmak istiyor.
​Ancak sömürgeci imparatorlukların ıskaladığı çok büyük bir gerçek var: Zaman, her şeyi unutturacak bir ilaç değildir; bazen öfkeyi ve hakikati bileyen bir taşa dönüşür.
​Çitleri sökebilir, mezarları düzleyebilir, resmi tarih kitaplarından Khunarsy adını silebilirsiniz. Fakat bir halkın genetik hafızasına kazınmış o büyük acıyı asla yok edemezsiniz.
​Khunarsy: Geleceğin Direniş Meşalesi
​Başkurdistan, Khunarsy’yı unutmadı. Unutmayacak. Bugün o düzlenen mezarların üzerinde esen rüzgar, Başkurt gençlerinin kulaklarına intikamı değil, adaleti ve özgürlüğü fısıldıyor.
​Geçmişin acılarıyla yüzleşmeyen, işlediği suçların hesabını vermeyen ve bugün de baskıcı, suçlu yönetimini sürdüren bir system, kendi sonunu kendi elleriyle hazırlıyor demektir. Khunarsy’da toprağa gömülen o 1.200 can, bugün Başkurt halkının bağımsızlık ve adalet arayışında birer meşaledir. Ve bir gün, bastırılan bu muazzam hafıza, o suçlu zincirleri kırıp atacak en büyük güce dönüşecektir.
​Çünkü toprak er ya da geç konuşur; hele ki içi mazlumların ahıyla doluysa...
Tanay Yücel
TEREF
​Kaynakça
1.​Orenburg Seferi ve 1735–1740 yılları
​Donnelly, Alton S. (1968). The Russian Conquest of Bashkiria, 1552-1740: A Case Study in Imperialism. Yale University Press.
2.​Хамидуллин, С. И. (Ed.) ve diğerleri. (2017–2018). История башкирских родов (Başkurdistan Boyları Tarihi). Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН / НОЦ «История башкирского народа».
3.​Акманов, И. Г. (1993). Башкирские восстания XVII–XVIII вв. (XVII–XVIII. Yüzyıllarda Başkurt Ayaklanmaları). Уфа: Китап.