Bu tarihi belge, Mustafa Kemal Paşa’nın askerlik görevinden istifa etmesinin ardından, 2. Ordu Müfettiş Vekili Selâhattin Bey’in Ankara’daki 20. Kolordu Komutanlığına (Ali Fuat Paşa'ya) gönderdiği telgraf şifresinin metnidir.
140 Nolu Belgenin Açıklaması
Mustafa Kemal Paşa Hazretleri'nin askerlikten istifası üzerine, 2. Ordu Müfettiş Vekili Selâhattin Bey'in adı geçene (Mustafa Kemal Paşa'ya) yazdığı şifrenin aslını göstermektedir.
GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİ
Belge No: 140
Şifre / 20/7/35 (20 Temmuz 1919)
Ankara'da 20 nci Kolordu Komutanlığına
Aşağıdaki şifrenin Üçüncü Ordu Müfettişliği Kurmay Başkanlığı Makamına yazılması rica olunur:
Hepimizin taparcasına sevdiği hürriyet ve milletin bağımsızlığının kurtarılması uğrunda daha serbest mücadele etmek azim ve kararıyla Paşa Hazretleri'nin yüce askerlik mesleğinden istifa buyurarak gerçekleşen istifaları, İkinci Ordu Müfettişliğine bağlı kurmaylar, üst subaylar ve subayları üzmemiştir değil, tam tersine derinden etkilemiştir.
Ancak bu istifanın, vatanın daha yüce ve yüksek amaçlarının başka bir görünüm altında kazanılmasına yönelik bulunması sebebiyle, bu hareket herkesi minnettar ve şükran dolu bırakmış, herkesin imrenmesini sağlamıştır.
Hep birlikte saygıdeğer ellerinizden öperek, milli mücadelede vatanın hayrına yönelik her bir emelinizde Allah'ın yardımına mazhar olmanızı temenni ile İkinci Ordu Müfettişliği Birlikleri adına başarılarınızı Cenab-ı Hak'tan dilerim Efendim.
Şemsettin / Selâhattin

215 numara şifre yazıldı / 20
Hasan Basri
BELGENİN TARİHSEL ÖNEMİ
Belgenin tarihi 20 Temmuz 1919'dur (Metindeki 35 yılı, Rumi 1335 yılına denk gelir). Bu tarih, Mustafa Kemal Paşa'nın 8/9 Temmuz 1919 gecesi Sine-i Millet'e dönerek (askerlikten istifa ederek) Erzurum Kongresi'ni toplama hazırlıkları yaptığı dönemin hemen sonrasıdır. İstanbul Hükümeti'nin baskılarına karşı Mustafa Kemal'in resmi sıfatını bırakması, Anadolu'daki diğer komutanların ona destek olup olmayacağı konusunda kritik bir kırılma noktasıydı.
Belge üzerinde kalemle çizilmiş ve üzeri karalanmış kelimeler dikkat çekmektedir. Bu durum, dönemin hassas siyasi dengelerini ve askeri bürokrasinin telgrafı geçerken yaşadığı tereddütleri veya sonradan yapılan resmi düzenlemeleri gösterir:
* "Meyus etmiştir" (Üzmüştür) ifadesi: Metinde önce "meyus etmiş" yazılmış, sonra üzeri çizilerek "meyus etmemiş değil, tam tersine derinden etkilemiştir (müteessir etmiştir)" şeklinde daha güçlü ve destekleyici bir ifadeye dönüştürülmüştür.
* Padişah/Ordu vurgularının silinmesi: Metnin orta kısmında üzeri tamamen karalanmış olan "Evet Paşa Hazretleri Orduyu Hümayun..." (Padişahın Ordusu) ile başlayan satırlar, Mustafa Kemal'in saltanat ve hilafet bağlamından ziyade, doğrudan "milletin hürriyeti ve bağımsızlığı" ekseninde desteklendiğini netleştirmek için kırpılmış veya sansürlenmiştir.
Bu belge, Konya'da bulunan 2. Ordu Müfettişliği'nin (Selâhattin Bey ve kurmay heyetinin), Mustafa Kemal Paşa'nın istifasını bir "kayıp" olarak değil, "Milli Mücadele'nin önünü açan ulvi bir adım" olarak gördüğünün açık bir kanıtıdır. Telgrafın Ankara'daki 20. Kolordu Komutanı Ali Fuat Paşa (Cebesoy) aracılığıyla iletilmesi, Anadolu'daki komuta kademesinin Mustafa Kemal'in arkasında nasıl birleştiğini ve gizli bir haberleşme ağı kurduğunu belgeler niteliktedir.
KAYNAK
T.C. Milli Savunma Baknalığı
Arşiv ve Askeri Tarih Daire Başkanlığı
Askeri Tarih Belgeleri Dergisi
Mart 1954 (Sayı:7) Türk İstiklal Harbi’ne Ait Belgeler
Tarih Gelecektir. M.K.
Tarih Gelecektir