1 iyun 1962-ci ildə Novoçerkassk elektrik lokomotiv zavodunun işçiləri şəhər Kommunist Partiyası komitəsinin binasının qarşısında tətilə başladılar. 1962-ci ilin yayının ilk günü əsas ərzaq məhsullarının qiymətlərinin daha 30% artması ilə üst-üstə düşdü. Tətilin yeganə "fitnəkar" şüarı "Xruşşov - kolbasalarınızı götürün!" yazısı olan plakat idi. Zavod mühəndisləri arasından olan keşikçilər işçiləri dağılışmağa inandırmağa çalışdılar və hətta yüzə yaxın polis işçisini çağırdılar, lakin nəticə vermədi və polis geri çəkildi. Fəhlələrin sözlərinə görə, etirazların səbəbi zavod direktorunun sözləri idi: "Ət üçün kifayət qədər pulunuz yoxdursa, qaraciyər piroqu yeyin."
Həmişəki kimi, əmr gəldi: "Asayışı bərpa edin və hesabat verin!"
2 iyunda pulemyotlarla silahlanmış qoşunlar çağırıldı. Etirazçılar bayraqlar, pankartlar, Lenin və Stalinin portretləri daşıyırdılar... qan töküldü... 24 Novoçerkassk sakini öldürüldü, 39 nəfər yaralandı. RSFSR Ali Məhkəməsinin hökmü ilə yeddi nəfər güllələnmə dəstəsi tərəfindən edam edildi. Əlli yeddi cinayət işi açıldı və araşdırıldı, 114 nəfər məhkum edildi.
Yuxarıda adı çəkilən yerlərin yaxınlığında yaşayan Mixail Şoloxov susdu...
Bu işdə yalnız bir nəfər ayağa qalxdı: ön cəbhə əsgəri və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı general-leytenant Matvey Kuzmiç Şapoşnikov. General cinayət əmrini yerinə yetirməkdən imtina etdi: "Mən qarşımda tanklarımızla hücuma layiq bir düşmən görmürəm". Hər hansı bir təsadüfi hadisənin qarşısını almaq üçün Şapoşnikov motoatıcılara avtomatik tüfənglərini və karabinlərini boşaltmağı və sursatlarını təhvil verməyi əmr etdi. Bunun üçün o, Sov.İKP-dən xaric edildi və təqaüdə çıxdı. Rostov vilayəti üzrə KQB İdarəsi M.K. Şapoşnikova qarşı antisovet təbliğatında ittiham edərək cinayət işi açdı... Onlar yazırlar ki, general Sovet hakimiyyətinin qızğın tərəfdarı olub və həmişə də belə qalıb.
Bəzi şahidlər əsgərlərin əmrləri yerinə yetirdiyini və atəş açmadığını, lakin damlardan snayperlərin atəş açdığını iddia etdilər... Düşünürəm ki, avtomatik atəş açılsaydı, minlərlə insan öləcəkdi...
Xruşşov dövlət başçısı vəzifəsindən uzaqlaşdırıldıqdan sonra Moskva Novoçerkassk sakinlərinin işlərinə baxmağa başladı. Bir çoxu 1965-ci ilin yazının əvvəlində azadlığa buraxıldı.
General Şapoşnikov yalnız 1988-ci ildə bəraət qazandı, 6 dekabr 1988-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına bərpa edildi...
Novoçerkassk qırğını ilə bağlı ilk rəsmi məlumatı Latviya İşçi Həmkarlar İttifaqı 1989-cu ildə özünün ilk müxalifət qəzeti olan Atmoda-da "Xalqla - Kalaşnikov dili ilə" adlı məqalə dərc edərkən verdi. Lakin xalq həmişə əfsanə danışırdı; deyilənə görə, qanlı hadisələrdən dərhal sonra "Hər kəsin öz Novoçerkasskı var, amma hər kəs oradan Şapoşnikov kimi çıxmır" ifadəsi ortaya çıxdı.
İqor Repeşko
TEREF