Selahattin Eyyubi’nin soyu, ailesinin kökenleri ve zaman içindeki kültürel-etnik dönüşümü, tarihçiler arasında en çok tartışılan ama bir o kadar da büyüleyici konulardan biridir. Bahsettiğin bu tarihi göç hattı ve kültürel kaynaşma süreci, Eyyubilerin tarih sahnesine çıkış hikayesinin tam merkezinde yer alıyor.
​Bu süreci dönemlerine ve coğrafyalarına göre adım adım inceleyelim:
​1. Yemen'den Nahçıvan/Azerbaycan Bölgesine Göç (Arap Kökeni İddiası)
​Eyyubi ailesinin kökenine dair en güçlü anlatılardan biri, soylarının Yemenli Arap bir kabileye dayandığı yönündedir.
​Göç ve Yerleşim: Bu iddiaya göre aile, Abbasi halifeleri döneminde (750'li yıllardan sonra) Yemen'den kuzeye, bugün Azerbaycan ve Ermenistan sınırında bulunan Nahçıvan, Dvin (Tebriz yakınları) ve Gence bölgelerine göç etti.
​Revvadi Aşireti ile Kaynaşma: Bu bölgeye yerleşen aile, bölgenin en güçlü ve köklü topluluklarından biri olan Revvadiler (Arap asıllı olup zamanla Kürtleşmiş bir hanedan/aşiret) ve bölgedeki yerel Kürt boyları ile akrabalıklar kurdu. Nesiller boyu süren bu evlilikler ve kültürel etkileşim sonucunda aile tamamen bu bölgenin dokusuna uyum sağladı.
​2. Bölgedeki Kürtleşme Süreci
​Tarihçilerin büyük çoğunluğu (Selahattin Eyyubi'nin çağdaşı olan İbnü'l-Esir gibi), Eyyubilerin bu bölgede geçirdikleri yüzyıllar boyunca tamamen Kürtleştiğini kabul eder.
​Aile, Nahçıvan ve Dvin civarında yaşarken Kürt kültürünü, dilini ve toplumsal yapısını tamamen benimsedi.
​Selahattin Eyyubi'nin dedesi Şadi ve babası Necmeddin Eyyub, bu bölgedeki Kürt emirlerinin ve daha sonra Selçukluların hizmetinde görev aldılar. Yani Ortadoğu'nun güneyine (Irak ve Suriye'ye) indiklerinde, kimlik ve kültür olarak tamamen bir Kürt ailesiydiler.
​3. Zengi Hizmeti ve Türk Siyasi Kültürüyle Tanışma
​Eyyubi ailesi, Haçlı seferlerinin yoğunlaştığı dönemde bugünkü Irak ve Suriye topraklarına göç etti. Burada, Selçukluların Musul ve Halep Atabeyi olan büyük Türk komutanı İmadeddin Zengi ve oğlu Nureddin Mahmud Zengi'nin hizmetine girdiler.
​Bu dönem, ailenin "Türkleşme" veya daha doğru bir tabirle "Türk askeri ve siyasi kültürünü benimseme" sürecinin başlangıcıdır.
​Selahattin Eyyubi, Nureddin Zengi'nin sarayında, tamamen Türk askeri nizamı, devlet geleneği ve kültürüyle büyüdü.
​4. Mısır'a Geçiş ve Ordunun Yapısı
​Selahattin Eyyubi, amcası Şirkuh ile birlikte Fatımi Devleti'ndeki karışıklıkları çözmek ve Haçlı istilasını önlemek için Mısır'a gönderildi. Selahattin Mısır'da gücü eline alıp Eyyubi Devleti'ni kurduğunda, dayandığı askeri güç büyük oranda Kıpçak, Oğuz ve Memlük Türklerinden oluşuyordu.
​Mısır ve Suriye'ye hakim olan bu yeni yapıda yaşanan kültürel dönüşümü şöyle özetleyebiliriz:
​Resmi ve Askeri Dil: Eyyubi ordusunun komuta kademesi ve saray bürokrasisi ağırlıklı olarak Türkçe konuşuyordu.
​Evlilikler ve Akrabalıklar: Eyyubi hanedanı üyeleri, bölgedeki Türk beylikleriyle (Artuklular, Zengiler, Selçuklular) yoğun siyasi evlilikler yaptılar. Bu da sonraki nesillerin anne tarafından Türk kanı taşımasına yol açtı.
​Devlet Geleneği: Eyyubiler, devlet teşkilatlanmasında Kürt aşiret geleneklerini değil, tamamen Selçuklu-Türk devlet modelini (İkta sistemi, askeri hiyerarşi) uyguladılar.
​Tarihçilerin Ortak Kanaati:
Selahattin Eyyubi'nin etnik kökeni hakkında "Arap", "Kürt" veya "Türk" olduğuna dair farklı iddialar olsa da, en dengeli tarihi yorum şudur: Eyyubiler köken olarak Arap/Kürt bir aile yapısına sahip olmakla birlikte, yetiştikleri coğrafya, yönettikleri ordu, uyguladıkları devlet geleneği ve entelektüel dünyaları bakımından tamamen Türk-İslam siyasi kültürünün bir parçası haline gelmişlerdir. Bu yüzden Selahattin Eyyubi, hem Kürtlerin, hem Arapların hem de Türklerin ortak kahramanı ve hükümdarı olarak tarihe geçmiştir
Gürbüz Alkazak
TEREF