1. BAŞLANGIÇ VE KOZMIK DÜZEN.
TÜRK mitolojisinde başlangıçta sonsuz bir karanlık, su ve gökyüzü vardır. Bu kozmik boşlukta TENGRİ (GÖK TANRI) her şeyin yaratıcısıdır. Göğün yedi veya dokuz kat olduğu, Tanrı’nın en üst katta oturduğu ve dünyayı düzenlediği anlatılır.
2. İLK İSAN VE YERYÜZÜNÜN KURULUŞU.
BİRÇOK anlatıda ilk insanın su ve toprak birleşimiyle yaratıldığına inanılır. Yeryüzü başlangıçta sadece sudan ibarettir; TANRİ yeryüzünü yaratması için KARA HAN veya ÜLGEN gibi ilahi varlıklara görev verir. Ülgen, suyun içinden toprağı çıkarır ve kara parçalarını oluşturur.
3. TÜRK SOYUNUN DOĞUŞU.
TÜRKLERİN soyu genellikle kutsal bir hayvan ya da doğa unsuru ile ilişkilendirilir:
ASENA (DİŞİ KURT) EFSANESİ:
TÜRKLERİN atası bir savaşta sağ kalan tek çocuktur. Bir dişi kurt onu besler, büyütür ve ondan doğan çocuklar Türk soyunu oluşturur. KURT, burada hem koruyucu ruh hem de kutsal rehber olarak görülür.
BAZI varyantlarda ışık (nur) veya göksel bir ağaç Türk soyunun doğuşunu sağlar. Bu anlatılarda Türkler gökten gelen kutsal ışıkla veya Tanrı’nın yeryüzüne gönderdiği bir kızla ilişkilendirilir.
4. OĞUZ HAN İLE MİTİN SOMUTLAŞMASİ.
TÜRK yaratılışının devamında Oğuz Han ortaya çıkar. OĞUZ HAN, Gök Tanrı’nın seçtiği kutlu bir kağandır. Doğaüstü doğum özelliklerine sahiptir; kısa sürede büyür, Ejderhayı öldürür, boyunun en kutlu Han'ı olur dünyayı fetheder ve Türklerin ilk büyük hakanı olur. Oğuz Kağan’ın oğullarından türeyen boylar, Türk dünyasının temelini oluşturur.
5. MİTİN ANLAMİ.
BU EFSANE, Türklerin göksel bir soydan geldiğini, Tanrı tarafından korunduğunu ve yeryüzünde düzen kurma görevine sahip olduklarını anlatır. KURT, GÖK, IŞIK ve SU motifleri Türk kozmolojisinde güç, bağımsızlık ve yol göstericiliğin sembolüdür.
Sevda Amanova
TEREF