İranda ölkənin mərkəzi əyalətlərini bürüyən son etiraz dalğası bir daha Bakını "B planı"nı nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Fars bölgələri qan içində boğularkən, İranın şimalındakı Azərbaycan gözləmə mövqeyi tutur. Və bunun güclü səbəbi var.
Bu gün İran türkləri həm sarsılmış teokratiyadan, həm də ABŞ-da yaşayan şahzadə Rza Pəhləvinin ambisiyalarından eyni dərəcədə uzaqlaşırlar. Təbriz üçün Pəhləvi "demokratiya" deyil, türkcəyə aid hər şeyi sistematik şəkildə məhv edən atasının sərt şovinizminə qayıdışdır.
"Azər 21"-in kabusu
Tehrandakı rejimin mümkün süqutu qaçılmaz olaraq öz müqəddəratını təyin etmə məsələsini ön plana çıxaracaq. Tarix artıq 1945-ci ildə "Azər 21" hərəkatı zamanı qurulan Azərbaycan Milli Hökumətinin nümunəsini bilir. O zaman azadlıq arzusu boğuldu: Sovet qoşunlarının geri çəkilməsindən sonra İran ordusu qanlı qırğın törətdi və hərəkatın liderləri (Seyid Cəfər Pişəvəri də daxil olmaqla) Azərbaycan SSR-ə sığınmaq məcburiyyətində qaldılar.
Geosiyasi çıxılmaz vəziyyət
Əgər İran etnik bölünmə yolunu tutarsa, Bakı çətin bir seçimlə üzləşəcək. Cənubdakı həmvətənlərə birbaşa dəstək Tehran və onun arxasındakı Rusiya ilə toqquşma riski daşıyır. Hətta zəifləmiş Moskvanın regional sərhədlərin yenidən çəkilməsinə icazə verməsi ehtimalı azdır. Donald Trampın siyasətinin gözlənilməzliyini nəzərə alsaq, Vaşinqtona olan ümidlər son dərəcə xəyali olaraq qalır.
Sükut, yoxsa hərəkət?

Hələlik rəsmi Bakı diplomatik sükutu qoruyur və sərhədlər bağlı qalır. Lakin vəziyyət uzun müddət gözardı edilə bilməz. Güclü regional lider olan "Vahid Azərbaycan" perspektivi tarixən ədalətli və cəlbedici görünür. Lakin bu arzunun arxasında Ermənistan və Rusiyadan gələn ekzistensial təhdidlər dayanır. Bakı 1946-cı il faciəsini təkrarlamadan bu nazik buz üzərində hərəkət edə biləcəkmi? Bu sualın cavabı bu gün İran şəhərlərinin küçələrində yazılır.
Kamal Əli
TEREF