Oğuz Kağan ve Alp Er Tunga gibi efsanevi ve tarihi hakanlar, Kızılbörk’ü hem savaşta hem de törensel unvanlarda kullanarak liderliklerini pekiştirmişlerdir.
Attila Hunları, Basaraba Kıpçakları ve Bayan Han Avarları gibi farklı coğrafyalardaki Türk toplulukları, Kızılbörk’ü ortak bir Türk simgesi olarak benimsemişlerdir.
Selçuk Bey, Osmanlı Hakanları ve Emir Timur gibi büyük imparatorluk kurucuları, Kızılbörk’ü hem askeri hem de siyasi güç sembolü olarak kullanmıştır.
Safevîler, Babürler ve Altın Orda gibi daha sonraki dönemlerde bile Kızılbörk hâlen bir prestij ve liderlik işareti olarak önemini korumuştur.
Kızıl Börklü Türk Hakanlarından bazıları şunlardır
Hakan , Dönem, Coğrafya Kızılbörk’ün Kullanım Amacı
Oğuz Kağan
Efsanevi dönem
Orta Asya
Hükümdarlık ve savaş liderliği sembolü
Alp Er Tunga
M.Ö. 8.–7. yy (İskitler)
Orta Asya
Askeri ve devlet başkanı simgesi
Basaraba
11.–13. yy
Kıpçak toprakları
Kıpçak hakanlarının prestij simgesi
Attila
434–453
Avrupa Hun Devleti
Hun hakanlığı ve kudret simgesi
Stefan Şişman
893–927
Bulgaristan
Bulgar hakanlığı ve otorite sembolü
Kemenche
9.–10. yy
Macaristan
Macar hükümdarlığı prestiji
Bayan Han
6.–7. yy
Avar Kağanlığı
Avar liderliği ve savaş simgesi
Böri Şad
7.–8. yy
Hazar Kağanlığı
Hazar hükümdarlığında güç göstergesi
Tuvan Kağan
7.–8. yy
Hazar bölgesi
Hazar liderliğinde siyasi sembol
Tapar Han
11.–12. yy
Kıpçaklar
Kıpçak hakanlığı prestiji
Dobriç
12. yy
Kıpçaklar
Hakanlık ve liderlik simgesi
Buga Han
12.–13. yy
Kıpçak toprakları
Savaş ve devlet sembolü
Baybars
1260–1277
Memlükler
Kölemen hükümdarlığında otorite simgesi
Abılay Khan
18. yy
Kazakistan
Ataman ve halk liderliği sembolü
Otman Gazi
1299–1326
Anadolu
Osmanlı’nın kurucu hakanı olarak prestij
Süleyman Şah
13. yy
Anadolu
Osmanlı kökeni ve devlet temsili
Selçuk Bey
11. yy
Selçuklu Devleti
Kurucu hakan ve askerî simge
Emir Timur
1370–1405
Orta Asya, İran
İmparatorluk ve askeri kudret simgesi
İssen Buga
14. yy
Timur ordusu
Kumandan olarak prestij göstergesi
Uzun Hasan
1453–1478
Akkoyunlu Devleti
Hükümdarlık ve savaş simgesi
Toktamış Han
1378–1395
Altın Orda
Hakanlık ve otorite göstergesi
Şah İsmail
1501–1524
Safevîler
Şah ve liderlik sembolü
Nadir Şah
1736–1747
İran
İmparatorluk ve askerî güç simgesi
Babür Şah
1526–1530
Hindistan
Babür İmparatorluğu liderliği sembolü
Kızıl Börk giymiş Türk Hakanlarından en önemlileridir.
Bu tablo, Kızılbörk geleneğinin 5000 yıllık bir süreklilikle farklı coğrafyalarda ve dönemlerde Türk hakanları tarafından kullanıldığını açıkça gösteriyor.
Kızılbörk ve Kızılbörklü Türk hakanlarıyla ilgili bilgiler genellikle hem tarihî hem de kültürel araştırmalarda geçmektedir. Bu konuda güvenilir kaynaklar şunlardır:
Göktürk Grubu
Kaynaklar
Gökalp, Ziya. Türk Medeniyet Tarihi. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 1929.
Kızılbörk geleneği, Göktürkler ve diğer eski Türk devletlerinde liderlik simgesi olarak incelenir.
Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1970.
Eski Türk töreleri, hükümdar simgeleri ve Kızılbörk geleneği detaylı şekilde ele alınır.
Baykara, Tuncay. Orta Asya Türk Kültürü ve Tarihi. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2005.
Oğuz Kağan’dan Altın Orda’ya kadar Kızılbörk kullanımının kronolojisi ve coğrafyası incelenmiştir.
Tekin, Talat. İskitler ve Türk Kültür Mirası. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1992.
Alp Er Tunga ve Kıpçak hakanlarının giydiği Kızılbörk üzerine bilgiler içerir.
Çağatay, Ünal. Türk Kağanlıkları ve Hükümdarlık Sembolleri. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 2010.
Kızılbörk’ün siyasi ve kültürel önemi detaylı olarak açıklanır.
Burkay Han
TEREF