1906-cı ildə Krımın Baxçasaray şəhərində 20 yaşlı inqilabçı türk qadını Şefika Qaspirali "Alem-i Nisvan" (Qadınlar Dünyası) adlı bir jurnal nəşr edirdi!
10-03-2026, 15:12

1906-cı ildə Krımın Baxçasaray şəhərində 20 yaşlı inqilabçı türk qadını Şefika Qaspirali "Alem-i Nisvan" (Qadınlar Dünyası) adlı bir jurnal nəşr edirdi! Jurnalı atası İsmayıl Qaspiralinin mətbəəsində çap edir, özü çap edir, kağız paketlərini daşıyır, mətbəəni idarə edir, hər bir çap səhifəsini ayrıca qurudur və yığır, abunəçilərin ünvanlarını özü yazıb poçtla göndərirdi! Üstəlik, o, bütün bu işləri dərs dediyi və üç il əvvəl itirdiyi anasının yerinə idarə etdiyi məktəbdə vəzifələrin layiqincə yerinə yetirərək edirdi...
Jurnalın abunəçilərindən biri Sultan Qaliyev idi. Şefika, 1917-ci ildə Çar Rusiyasını kökündən qoparıb devirən bolşevik inqilabının memarlarından biri olan Sultan Qaliyevin işçi qadınları azad etmək üçün atdığı bütün addımların ilham mənbəyi idi. Jurnalın digər vacib abunəçisi Böyük Atatürk idi. Atatürk "Qadınlar Dünyası"nın hər sayını o qədər diqqətlə oxuyurdu ki, ünvanı Dəməşqdən İstanbula gedən dostu Müfit (Özdeş) bəyə verir və ona bütün yığılmış nüsxələri özü ilə gətirməyi tapşırırdı... Və o, Şefikanı o qədər yaxından izləyirdi ki, 1920-ci ildə Bakını işğal edən Qırmızı Ordunun törətdiyi qətllərdən birinin qurbanı olmaması üçün Türkiyə Böyük Millət Məclisinin o vaxtkı nümayəndəsi Memduh Şevket Esendala "xanım Şefika və uşaqlarının Ankaraya sağ-salamat çatması üçün lazım olan hər şeyi etməsini" əmr edirdi. Əri, Azərbaycan Demokratik Respublikasının ilk baş naziri Nesip Yusufbəyli Qırmızı Ordu tərəfindən edam edildikdən sonra Bakıda gizlənməyə məcbur edildi. O, uşaqları ilə birlikdə möhürlənmiş qatar vaqonunda gizlədilmiş şəkildə Türkiyəyə gətirildi. Ankarada Atatürk tərəfindən qarşılandı və Böyük Millət Məclisi hökuməti tərəfindən maaş və rahat ev təklif edildi. Şefika bu təklifi rədd edərək dedi: "Millətimiz burada yaşamaq uğrunda mübarizə apararkən, mənim maaş almağım mümkün deyil; qardaşlarımın yanında olmaq üçün İstanbula gedəcəyəm." O, İstanbuldakı qardaşları ilə məskunlaşdı və İstanbulun azad edilməsindən sonra özünü və uşaqlarını dolandırmaq üçün baxıcı və tikişçi kimi çalışdı. O, İstanbuldakı Krım türklərinə rəhbərlik etməyə davam etdi və İstanbuldakı Azərbaycan türklərinin nümayəndələri ilə əlaqə saxladı. Atatürk də daxil olmaqla, hər hansı bir kömək təklifini rədd etdi.
O, 31 avqust 1975-ci ildə 88 yaşında İstanbulda vəfat etdi...
İndi 8 Mart olduğuna görə, Roza Lüksemburq və Klara Çetkini yenidən səhifələrdə ucaldacaqlar... Dünya sosialist qadın hərəkatının əsl qurucusu və qadınların 20-ci əsrdə azadlığa çatmaq üçün qazandıqları bütün hüquqların əsl memarı olan bu nəcib türk qadınını heç kim xatırlamayacaq...
NƏCİB RUHUNUZ RAHAT OLSUN, ŞEFİKA ABA
Bayramınız kutlu olsun, Əsl Türk Xanımları
İsmayıl Qaspirali - Krım Təhsil və Mədəniyyət Dərnəyi
TEREF

