Alevi-Bektaşilik inancında "Kırkların Sırrı",
varlığın birliğini (vahdet-i vücud), nefs-i emmareyi yenip tevazu göstermeyi, toplumsal eşitliği ve rızalığı simgeleyen en temel tasavvufi ve batıni doktrindir.
Bu sır, Hz. Muhammed’in Miraç dönüşünde uğradığına inanılan Kırklar Meclisi anlatısına dayanır ve günümüz Alevi ibadeti olan Cem ritüelinin de özünü oluşturur.
​Kırkların sırrı, anlatıdaki ana semboller ve taşıdığı manevi anlamlar üzerinden şöyle açıklanır:
​1. Benliğin Terki ve Tevazu (Kapının Açılması)
​Hz. Muhammed, Miraç’tan dönerken yolu bir dergâha/meclise düşer.
Kapıyı çaldığında içeriden "Kimsin?" sorusu gelir.
Hz. Muhammed "Ben peygamberim" yanıtını verince meclistekiler "Bizim aramıza peygamber sığmaz, var git peygamberliğini ümmetine yap" diyerek kapıyı açmaz.
​Hz. Muhammed haktan gelen nida ile kapıyı tekrar çalar ve bu kez "Ben fakirim, hizmetçiyim, sizden biriyim" der. Bunun üzerine kapı açılır ve içeri kabul edilir.
Sırrın ilk boyutu;
makam, mevki ve benliğin (ego) kapı dışında bırakılması, Hak katında ve canlar arasında sadece "bir can" olarak eşitlenmektir.
​2. "Birimiz Kırkımız, Kırkımız Birimizdir" (Eşitlik ve Vahdet)
​Hz. Muhammed içeri girdiğinde mecliste 17 kadın ve 22 erkekten oluşan canları görür. "Siz kimlersiniz?" diye sorduğunda "Biz Kırklarız cevabını alır.
"Eksiksiniz, burada 39 kişi var" dediğinde, Selman-ı Pak’ın hizmete şeydullaha (dışarı) gittiğini söylerler.
​Hz. Muhammed "Peki sizin büyüğünüz, küçüğünüz kimdir?" diye sorunca meclis: "
Bizim büyüğümüz de küçüğümüz de aynıdır.
Birimiz kırkımız kırkımız birimiz
Kırkımızada neşter vursan
Bir yere akar kanımız
yanıtını verirler.
Peygamber nişan ister
​Şah-ı Merdan Ali kolunu uzatır ve hafifçe keser. O anda meclisteki 39 canın kolundan da aynı anda aynı yerden meydana kan damlar; hatta dışarıda hizmette olan Selman’ın kolundan da kanında aynı yere aktığı görülür.
Hz. Ali kolunu bağlayınca hepsinin kanı durur.
Sırrın ikinci boyutu;
tek bir bedende bütünleşmek, birinin acısını ve sevincini hepsinin ortak hissetmesidir.
​3. Paylaşım ve Rızalık (Üzüm Tanesi ve Semah)
Selman-ı pak Cebrail’in getirdiği tek bir üzüm tanesini keşkülünden çıkarır ve "Bunu bize paylaştır" der. Hz Muhammed Mustafa ya
Hz. Muhammed tek bir üzüm tanesinin kırk kişiye nasıl pay edileceğini düşünürken kudretten bir el gelir şahı Merdan Ali üzüm tanesini ezer ve şerbetten sadece bir kişi içer ve hepsi aynı aşka, aynı esrimeye (vecd haline) ulaşır.
​Şerbetin etkisiyle coşkuya gelen Kırklar meclisinde, Hz. Ali’nin öncülüğünde ayağa kalkılarak Kırklar Semahı dönülür.
Kudretten bir el geldi
Ezdi engür eyledi
O şerbetten biri içti
Cümlesi oldu hayran
Mümin müslüm üryan büryan
Hep döndüler semaha.
Sırrın üçüncü boyutu;
var olan azıcık imkânın dahi hakça, eşitçe paylaşılması (rızalık) ve tek bir lokmanın dahi bütün canları doyurabilme bereketidir.
​Kırklar Sırrının Alevi İnancındaki Karşılığı
​Cem İbadetinin Kaynağı:
Günümüzde yürütülen Cem erkanları, Kırklar Meclisi'nin dünyadaki bir simülasyonu ve devamı kabul edilir.
Ceme giren her can,
Kırklar Meclisi'ne girmiş sayılır.
​Kadın-Erkek Eşitliği: Mecliste kadın ve erkeğin bir arada, ayrım gözetilmeksizin "can" sıfatıyla yer alması, Alevi inancındaki cinsiyetsiz insan anlayışının temelidir.
​Hizmet ve Hâdemat: Selman-ı Pak'ın dışarıda hizmette olması, ibadette lokma ve hizmetin makamdan önce geldiğini gösterir.
Medet Allah ya Muhammed ya Ali
Yusuf kuyusunda zindana düştüm
Gülbengi çekilen Bektaşi Veli
Gayretiniz yokmu ummana düştüm
Fatıma ananın eteğin tuttum
Server Muhammede göz gönül kattım
İmam Hasan ile çok metap sattım
Şah Hüseyin ile dükkana düştüm
İmamı Zeynele can kurban ettim
Muhammed Bakırla musahip tuttum
Caferi Sadığa göz gönül kattım
Naci deryasında ummana düştüm
Musa Kazım Şah Rıza ya kavuştum
Kerbela çölünde cenge giriştim
Yezit ordusuyla hayli vuruştum
Yaralandı sinem al kana düştüm
Taki Naki Askeri dir nurumuz
Mehdi mağarada gizli sırrımız
Cebrail önümüz de Cem rehberimiz
Kırkların cemin de erkana düştüm
On İki İmam dergahında ölüm var
Gece gündüz sohbetim var demim var
Çok günahım varsa neden gamım var
Ali gibi Şahı Merdana düştüm
Kul Hümmet ustadım bu nasıl yazı
Lezzet verir şirin muhabbet tuzu
Ali nin alnında Zöhre yıldızı
Meyli muhabbeti Selmana düştüm
Cem akşamınız mübarek olsun canlar
Kul Himmet Ocağı