Görkəmli Azərbaycan alimi Ziya Bünyadovun qətli iranın dini siyasi rəhbərliyi tərəfindən təşkil edilmiş terror nəticəsində, 21 fevral 1997-ci ildə Bakı şəhərində, yaşadığı binanın yaxınlığında baş vermişdir.
O, evindən çıxarkən odlu silah və bıçaqla hücuma məruz qalmış və hadisə yerində həlak olmuşdur. İstintaq nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, cinayət “Ceyşaullah” və “Hizbullah” adlı dini radikal qrupların üzvləri tərəfindən törədilmişdir. Hadisə ilə bağlı 7 nəfər saxlanılmış, onlardan ikisi – Nizami Nağıyev və Mahir Zeynalov ömürlük, digərləri isə müxtəlif müddətlərə azadlıqdan məhrum edilmişdir. İcraçılardan biri, Qalib Babayev, Azərbaycan–İran sərhədində öldürülmüş, qrupun bəzi üzvlərinin İrana sığındığı bildirilib.
Qətlin səbəbləri bir neçə istiqamətdə izah olunur. Əsas versiyalardan biri onun dini radikalizmə qarşı sərt mövqeyidir. Bünyadov SSRİ və müstəqillik dövrlərində İslamın təhrif edilmiş formada təbliğinə, xüsusilə də İranın Azərbaycandakı dini təsirlərinə qarşı açıq çıxışlar etmişdi. O, Qurani-Kərimin yanlış tərcümələri və İranın missioner fəaliyyətini tənqid edirdi. Bu isə müəyyən dini dairələrin və İran yönümlü qrupların narazılığına səbəb olmuşdu. Buna görə də, qətlin İran tərəfindən dəstəklənən radikal qruplaşmalar tərəfindən sifariş edildiyi versiyası ən çox qəbul edilən izah kimi qalır. Ziya Bünyadov Quran'i Azərbaycan dilinə tərcümə edərkən ( daha doğrusu o yarımçıq tərcümənin redaktə edərək tamamlayıb) iran tərəfindən Azərbaycana təzyiqlər olmuşdu, bu iş mərhum Heydər Əliyevin dəstəyi ilə tamamlanmışdı. İran Qur'anın tərcüməsində bəzi hissələrində öz redaktəsini təklif etsə də Ziya Bünyadov bunu rədd etdi.
1990-cı illərin ortalarında Azərbaycan və İran arasında münasibətlər kəskin idi. Bakı dünyəvi, Qərbyönlü siyasət yürüdür, Tehran isə bunu öz ideoloji təsirinə təhdid kimi görürdü. O dövrdə Azərbaycan rəsmiləri, o cümlədən Baş prokuror Zakir Qaralov və millət vəkili Ziyafət Əsgərov da bildiriblər ki, Bünyadovun qətli İranın dini dairələrinin sifarişi ilə baş verib.
Джавид Дамирли
TEREF