Amsterdam kartoqrafı Yan Yansson tərəfindən 1657-ci ildə nəşr olunmuş "Ukrayna" adlı ilk çap xəritələrindən bir
14-01-2026, 00:09

Onun nəşri 17-ci əsrin ortalarında Şərqi Avropanı kəskin şəkildə dəyişdirən hadisələrlə birbaşa bağlıdır.
1648–1649-cu illərdə Boqdan Xmelnitski üsyanı başladı, ardınca Polşa-Litva Birliyi ilə Zaporojye Qoşunları arasında Zboriv müqaviləsi (1649) bağlandı.
Bu müqavilə kazak özünüidarəetməsini qanuni olaraq tanıdı,
yeni hakimiyyət sərhədləri müəyyən etdi və əhəmiyyətli əraziləri Polşanın nəzarətindən çıxardı.
Qərb üçün bu, bir siqnal idi: burada artıq sadəcə "Polşa sərhəd əraziləri" kimi təsvir edilə bilməyən ayrı bir siyasi məkan yaranırdı. Yansson uzun illər Polşa-Litva Birliyində xidmət etmiş, şəxsən bu torpaqları araşdırmış və 1651-ci ildə məşhur "Ukraynanın Təsviri"ni (Description d'Ukraine) nəşr etdirmiş fransız mühəndisi və kartoqrafı Guillaume Levasseur de Beauplanın işinə əsaslanırdı.
Beauplan Ukraynanı Avropa elmi və kartoqrafik dövriyyəsinə daxil etdi və onu boş bir kənar deyil, strukturlaşdırılmış bir məkan kimi göstərdi.
Yansson bu materialları yenidən işlədikdən sonra xəritənin başlığına "Ukrayna" sözünü əlavə etdi, ərazini əyalətlərə böldü və onu müxtəlif voyevodluqlar əvəzinə vahid bir bölgə kimi təqdim etdi.
17-ci əsrin ortalarına qədər Avropada "Ukrayna" daha çox təsviri termin ("sərhəd ərazisi") kimi qəbul edilirdi.
Zboriv və Beauplan-Jansson xəritələrindən sonra o, real siyasi və coğrafi bir varlıq kimi qəbul edilməyə başladı.
Qərb auditoriyası ilk dəfə olaraq Ukraynanı öz sərhədləri və daxili bölgüləri ilə digər ölkələrlə bərabər səviyyədə gördü. Məhz Zboriv müqaviləsindən sonra Ukrayna o vaxtkı "bilik istehsalının" mərkəzləri olan Amsterdam, Paris və Romanın atlaslarında müntəzəm olaraq görünməyə başladı.
Rəşid Ziyatdinov
TEREF

