Vətənə xəyanət edənlərin arvadları üçün Akmola düşərgəsinin keçmiş məhbusu Gertruda Platais 1990-cı ildə Qazaxıstana gələndə ALJIR Muzeyinin işçilərinə yerli qazaxlarla ilk görüşü və qadın məhbuslara münasibəti barədə danışdı.
Qarlı bir qış səhərində qadın məhbuslar Jalanaş gölünün sahilində güclü mühafizə altında qamış yığarkən, qonşu Qazax kəndi Janaşudan olan yerli sakinlər - yaşlı kişilər və uşaqlar qamışlıqdan çıxdılar. Böyüklərinin əmri ilə uşaqlar yorğun qadınları daşlamağa başladılar (40 dəst qamış kvotasını yerinə yetirmək üçün gündə 17-20 saat soyuqda işləməli idilər). Mühafizəçilər ucadan gülməyə başladılar:
"Görürsən, təkcə Moskvada deyil, hətta burada, kənddə belə uşaqlar səni sevmir?"
"Bu, çox təhqiramiz və ağrılı idi, xüsusən də emosional olaraq", Gertruda Platais və digər keçmiş məhbuslar xatırlayırlar. Bu, bir neçə gün davam etdi. Təhqir olunmuş məhbuslar yalnız taleyə müraciət edə, Stalinin təbliğatından çaşqın və qəzəbli olan qazaxların ədalətsizliyindən şikayətlənə bilirdilər..."
Bir gün onlara tərəf uçan daşlardan yayınaraq, yorğun Gertruda büdrəyib daşlara üzü üstə yıxıldı. Üzünü daşlara sıxarkən birdən kəsmik iyi hiss etdi və anladı ki, bu daşlar... pendir və süd qoxusu verir! Bir parça götürüb ağzına qoydu - çox dadlı görünürdü.
Bu daşları yığıb kazarmaya gətirdi. Orada qadın qazax məhbusları da var idi. Dedilər ki, bu, günəşdə qurudulmuş qurutdur, duzlu kəsmik pendiridir.

Məlum olur ki, öz uşaqlarının həyatını təhlükəyə atan şəfqətli qazaxlar son əşyalarını - qurudu - məhbuslarla bu şəkildə bölüşməkdən başqa çarə tapa bilmirlər, mühafizəçilərin şübhələrini oyatmırlar. Onlar bunu 1930-cu illərdə özləri aclıq və məhrumiyyət yaşamış ac, kasıb qadınları dəstəkləmək üçün edirlər. Mühafizəçilərin xəbəri olmadan, onlar kolların altında məhbuslar üçün qaynadılmış ət, yulaf ezmesi, qurud və yastı çörək parçaları qoyub gedirdilər.
Leonid Baxtin
TEREF