Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə 1 yanvar 2026-cı il tarixinə ediləcək dəyişikliklərdən biri də, amortizasiya metodunun artırılmasıdır. Belə ki, növbəti ildən kimlər amortizasiya metodlarından istifadə edə biləcək. Gəlin baxaq:
Amortizasiya və üfüqi monitorinq: kimin üçün “iki metodlu” sistem açılır?
Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklərlə birlikdə əsaslı bir yenilik gəlir:
Amortizasiya hamı üçün eyni deyil artıq.
Bəzi vergi ödəyiciləri üçün yalnız bir metod, bəziləri üçün isə iki seçim imkanı yaranır.
Kimlərə iki metod verilir?
Yeni qaydalara görə:
Üfüqi monitorinqə qəbul edilən vergi ödəyiciləri
– amortizasiya üzrə iki metod arasında seçim edə bilirlər:
• düz xətt metodu
• azalan qalıq dəyəri metodu
Digər vergi ödəyiciləri üçün isə:
– əsasən azalan qalıq metodu tətbiq olunur
(Qeyri-maddi aktivlər istisna olmaqla, onlar üçün ayrıca qaydalar saxlanılır).
Bu, faktiki olaraq belə bir mesajdır:
“Şəffaf, sistemli işləyən, daxili nəzarət sistemi olan şirkətlərə daha çevik vergi aləti verilir.”
Seçim necə edilir?
Üfüqi monitorinqdə olan vergi ödəyicisi:
• İl üzrə amortizasiya metodunu cari il üçün bir dəfə seçir
• Bu seçim barədə ən geci 15 aprel tarixinədək vergi orqanına məlumat verir
• Seçilən metod 3 il müddətində dəyişdirilə bilməz
Yəni amortizasiya artıq “hər il fikir dəyişikliyi” mövzusu deyil,
3 illik strateji qərardır.
Nə üçün bu önəmlidir?
Amortizasiya metodu birbaşa təsir edir:
• Şirkətin mənfəətinə və vergi yükünə
• İnvestisiya qərarlarına (əsas vəsait alışı, təmir strategiyası və s.)
• Maliyyə göstəricilərinin sabitliyinə (EBITDA, net profit və s.)
Azalan qalıq dəyəri metodu – ilk illərdə daha çox xərc, daha az mənfəət →
erkən dövrdə daha aşağı vergi yükü, amma sonrakı illərdə amortizasiya azalır.
Düz xətt metodu – hər il bərabər amortizasiya →
daha sabit mənfəət və daha proqnozlaşdırılan vergi yükü.
Üfüqi monitorinqə daxil olanlar üçün “bonus” nədir?
Şirkət:
• Daxili nəzarət sistemi qurur
• Vergi risklərini əvvəlcədən müəyyənləşdirib açıqlayır
• Üfüqi monitorinqə qoşulur
Əvəzində:
• Yoxlama rejimi daha yumşaq olur
• Amortizasiya siyasətini daha çevik idarə edir
• Uzunmüddətli investisiya və vergi planlamasında əlində əlavə alət olur
Bu, klassik “rəqəmsal uçot + daxili nəzarət + şəffaflıq” üçlüyünü quran şirkətlər üçün çox ciddi üstünlükdür.
Növbəti addım nə olmalıdır?
Əgər şirkətiniz:
• Böyük həcmli əsas vəsaitlərə malikdirsə
• Gələcək 3–5 il üçün ciddi investisiya planlayırsa
• Üfüqi monitorinq üçün meyarlara (orta/iri sahibkarlıq, avtomatlaşdırılmış uçot, daxili nəzarət sistemi) yaxınlaşırsa
onda amortizasiya metodunu artıq bu gündən strateji mövzu kimi müzakirə etməyə dəyər.
Cavid Qasimov
TEREF