Tepedelenli Əli Paşa
1821-ci ildə başlayan Morea Üsyanı və ya Yunan İstiqlal Müharibəsi əslində daha əvvəl hazırlanmış bir səhnənin nəticəsi idi.
Yunanlar 1814-cü ildə Filiki Eteriya (Dostlar Cəmiyyəti) adlı gizli bir təşkilat quraraq müstəqillik uğrunda təşkilatlanmağa başlamışdılar. Lakin onlar üsyan üçün uyğun anı gözləyirdilər. Həmin an gözlənilməz bir yerdən gəldi: İoannina valisi Tepedelenli Əli Paşanın Osmanlılara qarşı üsyanı.
Bəs bu ikisi necə bağlıdır?
Əli Paşa Albaniya və Yunanıstanda dəmir yumruqlu bir hakimiyyət qurmuş, bölgədəki yunan əhalisini ciddi nəzarət altında saxlamışdı. Yunan liderləri ondan o qədər qorxurdular ki, hətta üsyan planlarını təxirə salmalı oldular.
1820-ci ildə Əli Paşanın Osmanlılara qarşı üsyanı hər şeyi dəyişdirdi. Osmanlı ordusu Əli Paşanı yatırmaq üçün bölgəyə toplaşdı. Həm bölgədəki Osmanlı nəzarəti zəiflədi, həm də dövlətin diqqəti İoanninaya yönəldi. Filiki Eteriya dərhal bu fürsətdən istifadə etdi. Üstəlik, illərdir Əli Paşa ilə birlikdə döyüşmək üçün təlim keçmiş yunan komandirləri sonrakı mərhələlərdə yunan ordusunun əsasını təşkil edirdilər. Maraqlıdır ki, Əli Paşa da yunanlardan öz maraqları üçün istifadə etməyə çalışırdı. Hər ikisi bir-birini alət kimi görürdü. Lakin sonda yunanlar qalib gəldi; Əli Paşa 1822-ci ildə edam edildi, Yunanıstan isə 1830-cu ildə müstəqilliyini elan etdi.
Taleyin bir dönüşü: Osmanlı paşasının üsyanı yeni bir dövlətin yaranmasına yol açdı.
(Mənbə: Prof. Dr. Hamiyet Sezer Feyzioğlu, "Morea Üsyanının Başlanması və Tepedelenli Əli Paşa")
Tarix Gələcəkdir
TEREF