Məmlük İmperiyasının dördüncü sultanı Rukn əd-Din Baybarsın, əl-Mənsuri əl-Misrinin (1223–1277) taleyi həm maraqlı, həm də mübahisəlidir. Baybarsın atası Camak, anası isə Aynək idi. Onun mənşəyi Xorazm və Bərbən Qıpçaq idi. Tarixçilər Baybarsın zadəgan əsilli olduğunu sübut ediblər. Onun köləliyə necə düşdüyünə dair iki versiya var. Birinə görə, bu, hərbi yürüşlərin nəticəsi idi; digərinə görə, o, atasının düşmənləri tərəfindən qaçırılıb köləliyə satılıb. Baybars, gözlərindən birində katarakt olmasına baxmayaraq, köləlikdən Məmlük İmperiyasının sultanı vəzifəsinə yüksələn bir adam idi. ***
Məmlük dövləti, Peyğəmbərin varisləri arasında illərlə davam edən çəkişmə və mübahisələrdən sonra Məhəmməd Peyğəmbərin qızı Fatimə və kürəkəni Qali Arıstan tərəfindən qurulmuşdur. Dövlətlərini müdafiə etmək üçün onlar yerli əhalini deyil, güclü və gənc qıpçaq döyüşçülərini cəlb etdilər. 1271-ci ildən başlayaraq, İslamın sufi qoluna keçməsi ilə ordu hər hansı bir hərbi çevrilişin qarşısını almaq üçün köçəri türk gənclərini cəlb etməyə başladı. Misir sultanı onları əsasən italyan tacirlərindən qorunmaq üçün satın aldı. Bu şəkildə Baybars Dəməşqdə 800 dirhəmə satıldı.

O, burada əvvəllər alınıb məskunlaşmış həmvətənləri ilə görüşdü və onlarla doğma qıpçaq dilində söhbət etdi. Baybars döyüşdə özünü strateq kimi sübut etdi. Misir sultanı Əyubi onu özünün katibi etdi. Bu dövrdə Baybarsın rəhbərlik etdiyi Məmlük ordusu iki böyük orta əsr ordusunu - Səlibçiləri və Monqol fəthçilərini dəf etdi. 1260-cı ildə Sultan Qutuzun sui-qəsdini təşkil etdikdən sonra Baybars taxt-tacı ələ keçirdi.
Məmlük sülaləsinin yüksəlişi və Altın Orda ilə əlaqələrin yenilənməsi ilə Misirdə tarixi ədəbiyyatda böyük bir artım yaşandı. Türk sülalələri və xalqları haqqında tarixi və coğrafi məlumatlar da daxil olmaqla ensiklopediyalar yaradıldı. Sultan Baybarsın tərcümeyi-halına həsr olunmuş və onun katibi Əbdül-Zahir tərəfindən yazılmış tarixi bir əsər ortaya çıxdı. Bu əsərdə Altın Orda ilə münasibətlər, Krımdan Volqaya qədər qısa bir yol xəritəsi və o dövrdə Dəşti-Qıpçaqdan olan bir çox insanın yaşadığı Krımın əhalisi haqqında etnoqrafik və dini məlumatlar var. ***
Sarayda gəldikdən sonra Baybars hər şəhəri möhkəmləndirdi və hər birində daimi qarnizon saxladı. O, dövlətdə qanun və qaydanı möhkəmləndirdi. O, öz dövründən əvvəl mövcud olan daxili münaqişələrə son qoydu. O, kanalizasiya sistemini tətbiq etdi. Məmlük dövləti çiçəkləndi, bu, Baybarsdan əvvəl və ya sonra görünməmiş bir şey idi. Dünyanın hər yerindən tacirlər Misirə gəlməyə başladı. Bütün çaylar üzərində körpülər tikildi və hər şəhərdə məscidlər tikildi. Baybars Şərqdəki bütün ərəb mülklərinin hökmdarı oldu. O, Kiçik Asiyada, Kiçik Kilikiyada və Berber tayfalarında Səlcuqluları tabe etdi. O, bütün Frank qalalarını məhv etdi. Bütün qonşular Məmlük dövlətinə hörmət edirdilər.
O, sultan olduqdan sonra Qıpçaq torpaqları Xan Bərkənin idarə etdiyi Altın Ordaya məxsus idi. Baybars ona dostluq niyyətlərini ifadə edən bir məktub göndərdi. 1262-ci ildə iki ölkə arasında qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmaq üçün bir səfirlik göndərdi. Daha sonra hərbi və ticarət müqavilələri, eləcə də dini və mədəni əlaqələr quruldu. Lakin 1277-ci ildə Baybars öz vəziri Qıpçaq Qalavini tərəfindən zəhərləndi. Sultan Dəməşqdə, Bab əl-Bərid qəbiristanlığında dəfn edildi. Beləliklə, Sultan Baybars müsəlman Misirini və Suriyasını Səlib yürüşlərindən və monqol işğalından qoruyaraq Məmlük dövlətini böyük bir güc kimi qurdu.
Böyük Çöl Köçəriləri
TEREF