Başqırdlar müharibənin hər iki tərəfində vuruşublar. Başqırdıstanda sözdə "Qırmızı Başqırdlar"la qarşılaşmayacağıq: onlar ya Çekada (A. Averçenko bunu "İnqilabın arxasındakı 12 bıçaq" essesində qeyd edir), ya da Uraldan çox uzaq cəbhələrdə - məsələn, 7-ci Qırmızı Orduda Petroqradı Yudeniçdən müdafiə edirdilər ("Qırmızı Başqırdlar" briqadası Sankt-Peterburq yaxınlığındakı qırmızıların qələbəsində demək olar ki, həlledici rol oynamışdı). Lakin Kolçakın ən yaxşı diviziyalarından biri olan Qolitsın diviziyası tamamilə başqırd xizəkçilərindən ibarət idi. Bu bölmə qəhrəmanlığı və barışmaz ruhu ilə məşhur idi. Maraqlıdır ki, Qolitsın diviziyası məşhur Buquruslan, Buqulma, Belebey və Ufa döyüşündə Çapayev diviziyası ilə qarşılaşıb. Beləliklə, başqırdlar öz torpaqlarında qırmızılarla vuruşur, vətənlərini müdafiə edirlər!
Bu detalı az adamın fərqinə varması təəssüf doğurur. Məndən soruşsanız, bu, əslində əsas məsələdir: bolşeviklər Qırmızı Başqırdları Avropa Rusiyasında xarici legion kimi istifadə edirlər (latışlar və çinlilər kimi), lakin onları doğma Urallarına göndərmək riskini daşımırlar. A.V. Kolçak isə Ufa yaxınlığında Çapayevə qarşı bir maneə kimi Başqırd diviziyası yerləşdirməkdən çəkinmir! Qolitsın diviziyası isə bu döyüşlərdə qəddarlıq və cəsarətlə vuruşdu. Bu nəyi göstərir? Hər şey eynidir: bir daha bütün bir xalqın (bu dəfə Başqırdların) milli hərəkatı "Qırmızı İnternasional"a qarşı qalxdı.
Və Qolitsın diviziyası yeganə (və ya hətta ən vacib) Başqırd milli birliyi deyil. 1918-ci ilin yazından bəri fəaliyyət göstərən praporşik Xaydarşinin Kizqanbaş partizan dəstəsi var idi. Ufa quberniyasının Birsk rayonunda (aprel-may 1918) Burayev Muxtar Respublikasının qoşunları var idi. Daha sonra Başqırdların Bolşevizmdən Müdafiə Komitəsinə çevrilən Qıpçaq rayonunun özünümüdafiə qüvvələri var idi. İşan Qurbanqaliyevin "müridləri" Vətəndaş müharibəsi boyunca qırmızılarla döyüşərək ortaya çıxdı. Nəhayət, Başqırdıstanın sosialist hökuməti olan Ufa Kese-Kurultaisinin (Başqırdıstan hökuməti) rəsmi silahlı qüvvələri meydana çıxdı.

Dmitri Suvorov, "Hamı Hamıya Qarşı: Cənubi Uralda Naməlum Vətəndaş Müharibəsi." Ural. 1998. № 5-7.
Böyük Çölün Köçəriləri
TEREF