​Nogay Türkleri, tarih boyunca Kıpçak Bozkırı’nın en sert savaşçıları ve Kırım Hanlığı’nın askeri omurgası olarak tanınmışlardır. Ancak 18. yüzyılın son çeyreği, bu kadim topluluğun hafızasına bir "ihanet ve vaat" silsilesi olarak kazınmıştır. 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında yaşananlar, sadece bir cephe değişikliği değil, bir halkın coğrafyasından silinmesine giden yolun başlangıcıdır.
​Stratejik Bir Saf Değiştirme: 1770 Anlaşması
​Rus Çariçesi II. Katerina, Karadeniz’in kuzeyine inmek için Nogayların askeri gücünü kırması gerektiğini biliyordu. Rus diplomasisi, Nogay mirzalarının Kırım Giray sülalesine olan kadim mesafesini ve bağımsızlık arzularını kullanarak büyük bir nifak hareketi başlattı.
​6 Temmuz 1770 tarihinde, Yedisan ve Bucak Nogaylarının mirzaları, Osmanlı Devleti ve Kırım Hanlığı’na sırt çevirerek Ruslarla masaya oturdu. Yapılan anlaşma ile Nogaylar, Ruslara karşı savaşmayacaklarını taahhüt ederek Osmanlı ve Kırım’a ihanet etmiş oldular.
​Can Membet Bey ve 3000 Rublelik Mükafat
​Bu tarihi kırılmanın başrolünde Yedisan mirzalarından Can Membet Bey vardı. Kendi halkının ve müttefiklerinin kaderini Rus çıkarlarına bağlayan bu adımın karşılığında Can Membet Bey’e 3000 ruble mükafat verildi.
​1771 yılında St. Petersburg’a giden bir Nogay heyeti, Çariçe’ye bağlılıklarını sunarak Rus himayesinde bir "Nogay Hanlığı" kurulmasını talep ettiler. Ancak bu talep, Rusya için sadece Kırım’ı yalnızlaştırmak adına kullanılan geçici bir araçtı.
​İhanetin Acı Sonucu: Vaatlerden Katliama
​Nogay mirzalarının "bağımsızlık" umuduyla attığı bu adım, tarihin en acı ironilerinden birine dönüştü. Rusya, Nogayları Osmanlı’dan kopardıktan sonra onlara verdiği hiçbir sözü tutmadı:
​Sürgün: Bağımsız hanlık kurmalarına izin verilmediği gibi, stratejik bölgelerden alınarak Kuban boylarına göç ettirildiler.
​İmha: 1782 yılına gelindiğinde, artık Rusya için stratejik bir önemi kalmayan Nogaylar, General Suvorov komutasındaki Rus ordusunun büyük bir katliamına uğradı.
​Kayıp Vatan: İhanetin bedeli; vatanın kaybı, binlerce insanın ölümü ve 19. yüzyılda Anadolu’ya sığınmak zorunda kalan paramparça bir toplum oldu.
​Tarihi Bir Ders
​Nogay mirzalarının 18. yüzyıldaki bu tercihi, siyasi tarihte kısa vadeli çıkarların ve ittifak değişimlerinin bir halkın geleceğini nasıl karartabileceğinin ibretlik bir örneğidir. Kendi dindaşlarına ve müttefiklerine karşı Rusya ile kurulan bu ortaklık, Nogayların Kıpçak Bozkırı'ndaki bin yıllık hakimiyetinin de sonunu getirmiştir.
Kaynakça
1.​Fisher, A. W. (2009). Kırım Tatarları (E. B. Özbilen, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi: 1978).
2.​Kırımlı, H. (1996). Kırım Tatarlarında Millî Kimlik ve Millî Hareketler (1905-1916). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
3.​Tavkul, U. (2003). Kafkasya Dağlılarında Hayat ve Kültür: Karaçay-Malkar Türklerinde Sosyo-Ekonomik Yapı, Değişme ve Kaplanış. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Tanay Yücel
TEREF