Aşina qəbiləsinin Qızıl Dağa (Qızıl Dağlar) köçü haqqında Çin sülalə salnamələrinin mətninin tərcümələrinin müqayisəsi:
● J. de Guignes: "...beş yüz Aşina ailəsi şimal-qərbə, Jujanlara qaçdı və onlar onları Altay (Qızıl) dağlarında yerləşdirdilər. Bu məşhur dağlardan biri dəbilqə formasında idi və yerli ləhcədə bu, Türk adlanırdı" [Deguignes, 1756].
● Müqəddəs Julien: "Kin-şan dağlarından biri (Qızıl və ya Altay dağlarından biri) dəbilqə formasındadır; və dəbilqəni tukyu adlandırdıqları üçün adını da bundan götürüblər" [Julien, 1864].
● Liu Maocai: "500 Aşina ailəsi Jujanlara qaçdı." Nəsillər boyu onlar Kinşan dağının (Altay) yaxınlığında yaşayır və dəmir məmulatları istehsal edirdilər. Kinshanlar dəbilqəyə bənzədiyindən və dəbilqələrə adətən Tu-kyu adlandırdıqlarından, sonda özlərini Tu-kyu adlandırmağa başladılar” [Liu Mau-tsai, 1958].
● N. Ya. Biçurin tərəfindən tərcümə: “...Aşina 500 ailə ilə birlikdə Jujan xalqına qaçdı və Altay dağlarının cənub tərəfində məskunlaşaraq Jujan xalqı üçün dəmir hasil etdi. Altay dağlarının təbii mövqeyi dəbilqəyə bənzəyir; buna görə də o, dəbilqə sözünü qəbul etdi (monqol dilində: Tugyue - evinin adı)” [Biçurin, 1998].
Şərh-təfsir: “Aşina nəslinin gəzdiyi Altay, Altay dağları kimi tanınan silsilənin ən yüksək nöqtəsini təşkil edir. O, içərisində dərin, geniş bir vadi olan qayalı çıxıntıların dairəvi şəbəkəsindən ibarətdir və girintisi yuxarıya doğru olan dəbilqəyə bənzəyir. Monqol dilində dəbilqə dulqa adlanır və Aşina öz nəslinin adını da bundan götürüb" [Biçurin, 1998].
Qeyd: Bu, Monqol Altayına aiddir.
Böyük Çöl Köçəriləri