Son illər Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişaf kursunda müşahidə olunan əsas tendensiya iqtisadiyyatın keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidi ilə xarakterizə olunur. Əgər əvvəlki dövrlərdə prioritet əsasən infrastruktur quruculuğu və enerji layihələrinin genişləndirilməsi idisə, hazırda diqqət rəqəmsal transformasiya, innovasiya və yüksək texnologiyalara əsaslanan inkişaf modelinə yönəlib. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Qlobal miqyasda rəqabət qabiliyyəti artıq təkcə təbii resurslarla deyil, məlumatın idarə olunması, süni intellekt imkanları və çevik rəqəmsal infrastrukturla müəyyən olunur.
Ölkədə genişzolaqlı internet şəbəkəsinin əhatə dairəsinin artırılması, dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, bulud infrastrukturunun qurulması və vahid data mühitinin formalaşdırılması istiqamətində atılan addımlar yeni iqtisadi modelin texnoloji əsasını yaradıb. “Onlayn Azərbaycan” layihəsi çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər regionlararası rəqəmsal fərqin azaldılmasına, biznes mühitində şəffaflığın artırılmasına və vətəndaş-məmur təmasının minimuma endirilməsinə xidmət edir. Bu isə həm idarəetmənin səmərəliliyini yüksəldir, həm də iqtisadi aktivliyin genişlənməsinə şərait yaradır.
Qəbul edilmiş Süni İntellekt Strategiyası (2025–2028-cü illər) və Rəqəmsal İqtisadiyyat Strategiyası (2026–2029-cu illər) bu prosesin sistemli və mərhələli şəkildə davam etdirilməsini nəzərdə tutur. Strategiyalarda süni intellektin dövlət idarəçiliyində tətbiqi, yüksək hesablama infrastrukturlarının yaradılması, böyük həcmli məlumatların analitik emalı və innovasiya ekosisteminin genişləndirilməsi əsas istiqamətlər kimi müəyyənləşdirilib. Bu sənədlər göstərir ki, məqsəd sadəcə texnologiyadan istifadə etmək deyil, qərarvermə prosesini data əsaslı modelə keçirməklə dövlət idarəçiliyində keyfiyyət dəyişikliyinə nail olmaqdır. Müasir mərhələdə düzgün və vaxtında qəbul edilən qərarlar iqtisadi artımın, sosial sabitliyin və investisiya cəlbediciliyinin əsas şərtlərindən biridir.
Eyni zamanda, yaşıl enerji layihələrinin genişləndirilməsi və bərpaolunan enerji potensialının artırılması rəqəmsal iqtisadiyyatla birbaşa bağlıdır. Süni intellekt və data mərkəzləri yüksək enerji tutumuna malik infrastrukturlar tələb edir. Azərbaycanın artan generasiya gücü və sərbəst enerji ehtiyatları bu sahədə strateji üstünlük yaradır. Enerji və rəqəmsal texnologiyaların sinxron inkişafı ölkənin regional rəqəmsal mərkəzə çevrilməsi üçün real zəmin formalaşdırır.
Fevralın 11-də dövlət başçısının “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası”na həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər rəqəmsal inkişafın artıq ayrıca sektor deyil, ümumi inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edildiyini göstərir. Süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma islahatlarının ölkələrin gələcək mövqeyini müəyyən edən əsas amillər sırasında qeyd olunması Azərbaycanın bu sahədə uzunmüddətli hədəflər müəyyənləşdirdiyini təsdiqləyir. Xüsusilə enerji generasiya gücü və sərbəst potensialın data mərkəzləri üçün baza kimi qiymətləndirilməsi məsələyə strateji baxışın göstəricisidir.
Rəqəmsallaşma prosesinin effektivliyi isə təkcə texniki imkanlarla deyil, institusional koordinasiya ilə şərtlənir. Dövlət qurumları arasında qarşılıqlı əlaqənin gücləndirilməsi, vahid fəaliyyət planının hazırlanması və hər bir qurumda rəqəmsallaşma, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik üzrə məsul şəxslərin müəyyən edilməsi idarəetmədə vahid mexanizmin formalaşmasına xidmət edir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, süni intellekt siyasətinin uğurlu icrası mərkəzləşdirilmiş koordinasiya və aydın məsuliyyət bölgüsü tələb edir. Qabaqcıl ölkələrdə bu istiqamətdə xüsusi ofislər və məsləhətçi şuralar fəaliyyət göstərir, dövlət strukturları ilə yanaşı akademik və özəl sektor nümayəndələri prosesə cəlb olunur. Bu model qərarların həm strateji, həm də praktik baxımdan əsaslandırılmasını təmin edir.
Azərbaycanın seçdiyi istiqamət də məhz bu yanaşma ilə uzlaşır. Rəqəmsal inkişaf, informasiya təhlükəsizliyi və süni intellekt üzrə vahid idarəetmə mexanizminin qurulması uzunmüddətli dayanıqlığın əsas şərtidir. Çünki rəqəmsallaşma yalnız texnologiya deyil, həm də hüquqi çərçivə, məlumatların qorunması, etik standartlar və kibertəhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi deməkdir.
Bütün bunlar fonunda beynəlxalq əməkdaşlıq amili xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Süni intellekt, data mərkəzləri və rəqəmsal infrastruktur üzrə əməkdaşlıq istiqamətlərinin strateji tərəfdaşlıq sənədlərində əks olunması Azərbaycanın bu sahədə qlobal inteqrasiyaya açıq olduğunu göstərir. Enerji və nəqliyyat infrastrukturu, fiber-optik bağlantı imkanları və sabit investisiya mühiti ölkəni beynəlxalq texnologiya şirkətləri üçün cəlbedici platformaya çevirir.
Beləliklə, formalaşan yeni rəqəmsal arxitektura iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, məhsuldarlığın artırılması və qlobal rəqabət qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsi baxımından strateji mərhələni ifadə edir. Enerji resursları ilə yüksək texnologiyaların inteqrasiyası Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin əsas konturlarını müəyyən edir. Bu modeldə süni intellekt və rəqəmsal infrastruktur artıq seçim deyil, davamlı və dayanıqlı inkişafın fundamental dayağı kimi çıxış edir.
Prezident İlham Əliyev müşavirədəki çıxışında qeyd edib ki, Azərbaycanın digər dövlətlərlə müqayisədə bir çox üstünlükləri vardır, ki, onlardan biri ölkənin cöğrafi vəziyyətidir. Azərbaycanın Asiya ilə Avropa arasında, Şimal-Cənub dəhlizi üzərində yerləşməsi, və yaradılmış mövcud infrastruktur bu üstünlüyü təmin edir.
Daha bir üstünlük müsbət investisiya iqliminin olmasıdır. Azərbaycan iqtisadiyyatına son 20 il ərzində 350 milyard dollardan çox həm xarici, həm də yerli sərmayə qoyulub. əldə edilən təcrübə imkan verib ki, 30 ildən çox davam edən neft-qaz layihələri bu gün də uğurla icra edilir. Bu təcrübə əlbəttə ki, rəqəmsal dünyada aparıcı rol oynayan şirkətlərlə münasibətlərdə də özünü göstərməlidir.
Digər üstünlük - son illər ərzində aparılan işlər nəticəsində Azərbaycanın öz enerji generasiya gücünü böyük dərəcədə artıra bilməsidir. Belə ki, son 20 il ərzində ölkənin generasiya gücü təxminən iki dəfəyə yaxın artaraq bu gün 10 min meqavata çatıb. Son illər ərzində bir çox yeni elektrik stansiyaları tikilərək istifadəyə verilib. Hazırda isə ölkəmizin ən azı 2 min meqavat istifadə edilməyən generasiya gücü vardır ki, rəqəmsallaşma, süni intellekt, data mərkəzlərinin yaradılması üçün bu, başlıca şərtdir.
Cənab Prezident bildirib ki, bu gün Azərbaycan özünü bütün əsas enerji mənbələri ilə tam təmin edir, hətta onları dünya bazarlarına da çıxarır. “Nəzərə alsaq ki, bizim bərpaolunan enerji növlərinin yaradılması istiqamətində planlarımız göz önündədir, - bu barədə dəfələrlə danışılıb, - gələcəkdə bizim generasiya gücümüz imzalanmış kontraktlar əsasında daha da artacaq”, - deyə dövlətimizin başçısı əlavə edib.


Altay Əliyev – Şəhid ailələri, əlillər və müharibə veteranlarının müdafiəsi İctimai Birliyinin fəxri üzvü