1825-ci ildə İspaniyadan müstəqillik qazandıqdan sonra Boliviya "Antofaqasta bölgəsi" kimi tanınan sahil xəttinə sahib idi. 400 kilometrlik bu sahil zolağı ölkənin mühüm dəniz limanları üzərində tam suverenliyini təmin edir və onu Sakit okeanda birbaşa ticarət çəkisi olan bir dövlətə çevirirdi.
Bu sahil bölgəsi sadəcə qumdan ibarət deyildi; o,
əsl iqtisadi xəzinə idi.
19-cu əsrdə Avropada əsas gübrə və partlayıcı maddə istehsalında istifadə edilən nitrat və quano (quş peini) ağ qızıl hesab olunurdu.
Britaniya tərəfindən dəstəklənən Çili şirkətləri qarşılıqlı razılaşmalar çərçivəsində Boliviya ərazilərindəki bu sərvətlərin çıxarılmasına böyük investisiyalar yatırmışdılar.
⚡ Müharibə qığılcımı - 10 sent böhranı.
1878-ci ildə ağır iqtisadi böhran səbəbindən Boliviya hökuməti Çili şirkətləri tərəfindən çıxarılan hər kisə nitrata 10 sentlik yeni vergi qoymaq qərarına gəldi.
Çili bu qərarı rədd etdi və bunu 1874-cü ildə imzalanmış Sərhəd Müqaviləsinin pozulması kimi qiymətləndirdi.
Boliviya Çili şirkətlərinin əmlakını müsadirə edib hərracda satmaqla hədələdikdə, Çili ordusu 1879-cu ilin fevralında Antofaqasta limanını işğal etdi.
Sakit Okean Müharibəsi (1879 - 1884)
Amansız bir müharibə başladı və Boliviya tək deyildi; Peru, gizli bir qarşılıqlı müdafiə müqaviləsinə əsaslanaraq Boliviyanın müttəfiqi kimi müharibəyə girdi. Çili ordusu müasir silahları və dənizdəki mütləq üstünlüyü sayəsində qalib gəldi. Çili ordusu nəinki Boliviyanın bütün sahil xəttini işğal etdi, həmçinin Perunun cənubundakı geniş əraziləri də ələ keçirərək paytaxt Limaya daxil oldu.
📝 1904-cü il sülh müqaviləsi:
Silahlar susdu, məcburi imza vaxtı gəldi. 1904-cü ildə Boliviya ilə Çili arasında Sülh və Dostluq Müqaviləsi imzalandı. Müqaviləyə əsasən:
Boliviya sahil bölgəsi üzərində Çilinin tam və daimi suverenliyini qəbul etdi.
Bunun müqabilində Çili, Boliviyanın paytaxtı La-Pas ilə Çilinin Erika (Arica) limanını birləşdirən bir dəmir yolu inşa etməyi və Boliviyaya öz limanlarından rüsumsuz (vergisiz) ticari keçid hüququ verməyi öhdəsinə götürdü.
Boliviya 120.000 kvadratkilometr ərazi itirdi və zəngin nitrat sahələrindən məhrum oldu. İqtisadi araşdırmalar göstərir ki, bu coğrafi blokada və qonşu ölkələr vasitəsilə daşınan yüklərin yüksək nəqliyyat xərcləri səbəbindən Boliviya hər il iqtisadi artımının əhəmiyyətli bir hissəsini itirir.
2018-ci ildə Boliviya bu işi Haaqadakı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə daşıdı və Çilinin ona suveren bir okean çıxışı verməsi üçün danışıqlara başlamasını tələb etdi. Lakin məhkəmə Çilinin mövcud vəziyyəti dəyişmək üçün hüquqi cəhətdən belə bir öhdəliyinin olmadığına qərar verdi.
Sahil xəttinin itirilməsindən 140 ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, minlərlə əsgər və qayıqdan ibarət Boliviya Hərbi Dəniz Qüvvələri (Armada Boliviana) hələ də Titikaka gölü və böyük çaylarda təlimlər keçir. Bu donanma ölkənin dənizə qayıtmaq kimi tarixi hüququnu qoruyub saxlamasının canlı milli simvoludur.
Osman Eminov