Məhkəmələr Tramp administrasiyasının mətbuat və ifadə azadlığına müdaxilə etdiyini vurğulayır

ABŞ Prezidenti Donald Tramp ikinci prezidentlik müddəti üçün seçki kampaniyası zamanı özünü söz azadlığının müdafiəçisi kimi təqdim etmiş və 2025-ci ilin yanvarında keçirilən andiçmə mərasimində “dövlət senzurasına son qoyacağını” vəd etmişdi. Lakin sonrakı dövrdə məhkəmə qərarları bunun əksini göstərir.

“Reuters” agentliyinin araşdırmasına görə, federal hakimlər tərəfindən çıxarılan 75 qərarda Tramp administrasiyasının ABŞ Konstitusiyasının Birinci düzəlişi ilə qorunan söz, din və mətbuat azadlıqlarını pozduğu qənaətinə gəlinib. Bu qərarlarda hökumətin prezidentin siyasətinə qarşı çıxan şəxslərin və qrupların ifadə azadlığını məhdudlaşdırdığı vurğulanır.

Boston dairə məhkəməsinin hakimi Uilyam Yanq qeyd edib ki, prezidentin hökumətin bəyənmədiyi fikirlərə görə cəza verə biləcəyini düşünməsi amerikalıların söz azadlığı üçün ciddi təhlükə yaradır. Hakim 2025-ci ilin sentyabrında administrasiyanın fələstinpərəst mövqeyə görə xarici tələbə və müəllimlərin saxlanılması, deportasiyası və vizalarının ləğv edilməsini qanunsuz sayıb.

Digər məhkəmə qərarlarında isə federal qurumların bəzi universitetlərə, o cümlədən Harvard Universitetinə verilən qrantları ideoloji uyğunluq olmadığı üçün dayandırdığı, hüquq şirkətlərinə qarşı təzyiq göstərdiyi və etiraz aksiyalarında həddindən artıq güc tətbiq etdiyi qeyd olunur.

Ağ Ev rəsmiləri isə bu qərarları tənqid edərək hakimləri “aktivist” adlandırır və onların prezidentin səlahiyyətlərinə müdaxilə etdiyini bildirirlər. Ağ Evin sözçüsü Abiqeyl Cekson məhkəmə qərarlarının seçicilərin iradəsinə zidd olduğunu iddia edib.

Araşdırmaya görə, Trampın ikinci müddəti ərzində Birinci düzəlişlə bağlı 93 işə baxılıb və onların 75-də administrasiya uduzub. Bu qərarların əksəriyyəti demokrat prezidentlər tərəfindən təyin olunmuş hakimlər tərəfindən verilsə də, respublikaçı hakimlər də bəzi hallarda eyni mövqeni bölüşüblər.

Müqayisə üçün qeyd olunur ki, Co Baydenin prezidentliyi dövründə bu mövzuda cəmi 27 iş qeydə alınıb və onların 13-də hökumət əleyhinə qərar çıxarılıb. Həmin işlərin çoxu dini azadlıq əsaslı peyvənd tələbləri ilə bağlı olub.

Tramp administrasiyası bu qərarların təxminən üçdə ikisi üzrə apellyasiya şikayəti versə də, bəzi hallarda qərarları qüvvədə saxlayıb. 75 qərardan 15-i üzrə isə apellyasiya instansiyası administrasiyanın xeyrinə qərar çıxarıb və ya aşağı instansiya qərarını dayandırıb.

Bəzi hallarda administrasiya uğur qazanıb. Məsələn, 2026-cı ildə apellyasiya məhkəmələri Kolumbiya Universiteti ilə bağlı saxlanılan fələstinpərəst fəalların azad edilməsi qərarlarını ləğv edib. Digər bir qərarda isə federal işçilərin həmkarlar ittifaqları ilə danışıqlar hüququnun məhdudlaşdırılması qanuni hesab olunub.

Eyni zamanda, bəzi məhkəmələr Tramp administrasiyasının universitetlərdə müxtəliflik və inklüzivlik proqramlarına qarşı siyasətini də tənqid edərək bunu fikir ayrı-seçkiliyi kimi qiymətləndirib.

Ekspertlər bildirirlər ki, Trampın söz azadlığına yanaşması tarixdə nadir hallarda müşahidə olunan səviyyədə sərt olub. Hüquqşünas Timoti Zik qeyd edir ki, belə genişmiqyaslı addımlar sonuncu dəfə XX əsrin əvvəllərində müşahidə olunub.

2025-ci ildə Tramp “Söz azadlığının bərpası və federal senzuranın dayandırılması” adlı sərəncam imzalasa da, tənqidçilər hesab edir ki, sonrakı qərarlar bu vədlərlə ziddiyyət təşkil edib.

Məhkəmələrdən birinin qərarında vurğulanır ki, şəxsi ədavət zəminində şirkət və ya fərdlərə qarşı dövlət səlahiyyətlərindən istifadə edilməsi ABŞ prezidentinin legitim səlahiyyətlərinə daxil deyil.
bestmedia.az