Eski Türk kültürü ile Kuzey Avrupa (İskandinav) kültürü arasında, coğrafi mesafelere rağmen hem dil bilimsel hem de simgesel açıdan dikkat çekici ortaklıklar bulunmaktadır. Avrasya bozkırlarındaki göçler, ticari yollar ve askeri karşılaşmalar, bu iki kadim halkın inanç dünyasında derin izler bırakmıştır. İncelenen görselde yer alan iddialar; savaş tanrıları, Salı günü, ok şeklindeki runik yazılar ve kurt sembolü üzerinden bu tarihsel ve mitolojik bağları somut örneklerle doğrulamaktadır.
1. Tanrı Tyr (Tur), Salı Günü ve Mars Gezegeni Bağlantısı
İskandinav mitolojisinde gökyüzü, adalet ve savaş tanrısının adı Tyr’dür (Eski İngilizcede Tiw olarak geçer). Antik Romalılar haftanın Salı gününe Savaş Tanrısı Mars'ın adını vererek dies Martis (Mars'ın Günü) demişlerdir. Kuzey Avrupa halkları ise Roma takvim kültürünü kendi dillerine uyarlarken, Mars yerine kendi savaş tanrıları olan Tyr'ü koymuşlardır. Bu sebeple İngilizcedeki Salı günü, doğrudan "Tuesday" (Tiw's Day / Tyr'ün Günü) haline gelmiştir. Batı dillerindeki bu takvimsel eşleşme, Tyr ile Mars gezegeninin kadim dünyada tamamen aynı savaşçı ve göksel anlama geldiğini net bir şekilde doğrulamaktadır.
2. Kadim Alfabelerdeki "T" Sesi ve Ok (↑) İşareti
İskandinavların kullandığı kadim Futhark (Runik) alfabesinde, yukarı doğru bakan bir ok şeklinde olan Tiwaz (ᛏ) harfi doğrudan "T" sesini verir. Bu harf, adını aldığı Tanrı Tyr’ü ve onun savaşçı gücünü simgeler; eski savaşçılar galibiyet getirmesi için bu simgeyi silahlarına kazırlardı. Benzer şekilde, Göktürk (Orhun) alfabesinde de kalın "T" sesini veren (干燥 - 𐱃) damgası bir ok ve yay çizimidir. Türk mitolojisinde ok ve yay, sadece birer silah değil; göksel egemenliğin, hakanlık yetkisinin ve askeri gücün (Mars enerjisinin) somut birer sembolüdür. İki farklı alfabede aynı ses için aynı görsel sembolün seçilmesi, ortak bir mantığı ve kültürel etkileşimi gözler önüne serer.
3. Göktürklerin Türeyişi ve Kutsal Kurt Sembolü
Görselin en üstündeki çizim, İskandinav mitolojisindeki dev kurt Fenrir ile elini ona feda eden Tanrı Tyr'ü tasvir etmektedir. Türk mitolojisinde de kurt en merkezi figürdür ancak yıkıcı bir canavar yerine, soyun devamını sağlayan kutsal bir kurtarıcı olarak konumlandırılır. Çin kaynaklarında kayıtlı olan Göktürk Türeyiş Destanı'na göre, düşman baskını sonrası hayatta kalan son Türk çocuğunu bir dişi kurt (Asena) kurtarır, besler ve ondan Türk milletinin yeni nesilleri (Aşina soyu) doğar. Bu soydan gelen ilk liderler, askeri dehaları ve savaşçı kimlikleriyle "kozmik kahramanlar" (Türk ata) olarak kabul edilir. Kurt simgesi, her iki kültürde de savaşçılık, liderlik ve askeri güç ile doğrudan ilişkilidir.
Görseldeki popüler tarih paylaşımı, bilimsel ve tarihi kaynaklarla incelendiğinde son derece güçlü ve somut temellere dayanmaktadır. İskandinav kültüründeki Tyr ile Roma inancındaki Mars arasındaki takvimsel bağ (Tuesday) tarihsel bir gerçektir. Hem Göktürk yazısında hem de İskandinav runelerinde "T" sesinin yukarı bakan bir ok sembolüyle gösterilmesi ve her iki kültürün de askeri gücü kurt sembolizmiyle bağdaştırması, Avrasya coğrafyasında binlerce yıl önce yaşanmış olan derin kültürel etkileşimi ve ortak düşünce yapısını net bir şekilde kanıtlamaktadır.
Kaynaklar
Ergin, Muharrem (2014). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları. (Göktürk alfabesindeki ok ve yay damgalarının kökeni, anlamları ve ses değerleri için).
İnan, Abdülkadir (1976). Eski Türk Dini Tarihi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. (Türk kozmolojisi, gök cisimlerine verilen anlamlar ve Türk dini inanışları için).
Ögel, Bahaeddin (1971). Türk Mitolojisi (Cilt 1: Kaynaklar ve Destanlar). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. (Çin yıllıklarındaki Göktürk soy mitleri, kurttan türeyiş efsaneleri ve kurt sembolizmi için).
Page, Raymond Ian (1987). Runes (Reading the Past). London: British Museum Publications. (İskandinav runik harflerinin kökeni, Tiwaz/Tyr runesinin anlamı ve kullanımı için).
Simek, Rudolf (2007). Dictionary of Northern Mythology (Çev. Angela Hall). Cambridge: D.S. Brewer. (Tanrı Tyr'ün etimolojisi, kökeni ve Roma Savaş Tanrısı Mars ile yapılan takvimsel eşleştirmeler için).
Yeliz Kılıçarslan