MÖ 5. ve 4. yüzyıllar, İskit-Saka topluluklarının Avrasya bozkırlarındaki konar-göçer yaşam tarzını örgütlü bir siyasi ve askeri yapıya dönüştürdüğü altın çağdır. Pers Kralı I. Darius’un MÖ 513 yılındaki büyük istila girişimini ünlü "yakılmış toprak" ve vur-kaç taktikleriyle boşa çıkaran İskit-Saka orduları, askeri özgüvenlerini zirveye taşımıştır. Bu zafer, Tuna Nehri'nden Don Nehri'ne kadar uzanan geniş Karadeniz kuzeyi bozkırlarında tartışmasız bir İskit-Saka hegemonyası başlatmıştır. Dönem, Olbia ve Pantikapayon gibi Karadeniz kıyısındaki ticaret kolonileriyle kurulan sıkı ilişkiler sayesinde, konar-göçer ekonominin zenginleştiği ve dış dünyayla sanatsal bir senteze ulaştığı evredir.
Bu çağın en belirgin siyasi gelişmesi, dağınık kabile konfederasyonundan merkezi bir krallık modeline geçilmesidir. Siyasi birliğin sağlanmasında ve sınırların Balkanlar'a kadar genişlemesinde Kral Ateas’ın askeri dehası dönüm noktası olmuştur. Ateas, 90 yaşında bile ordusunun başında savaşacak kadar güçlü bir liderlik sergileyerek Tuna havzasındaki yerel kabileleri itaat altına almıştır.
Ekonomik alanda konar-göçer İskit-Saka aristokrasisi, Akdeniz ve Karadeniz dünyasının tahıl, kürk, balmumu ve köle ihtiyacını karşılayan ana tedarikçi haline gelmiştir. Bu ticaret karşılığında bölgeye akan şaraplar, zeytinyağları ve lüks tüketim malları İskit-Saka saraylarında güç gösterisine dönüşmüştür.
Kültürel zirve ise kendisini arkeoloji literatürüne "İskit-Saka Hayvan Üslubu" olarak geçiren eşsiz maden sanatında göstermiştir. Bu sanatın en somut örnekleri devasa kraliyet mezarları olan kurganlarda bulunmuştur:
Kul-Oba Kurganı:
Bu mezarda bulunan ünlü altın vazo üzerinde, saçları ve sakalları uzun, pantolon giymiş İskit-Saka savaşçılarının yaylarını gererken veya yaralı arkadaşlarını tedavi ederken gösterilen detaylı tasvirleri yer alır.
Solokha Kurganı:
İskit-Saka işçiliğinin şaheseri sayılan altın tarak bu kurgandan çıkarılmıştır. Tarak üzerinde, bir İskit-Saka süvarisinin piyade bir düşmanla kıyasıya çarpışma anı en ince ayrıntısına kadar işlenmiştir.
Chertomlyk Kurganı:
Yabancı ustalar ile İskit-Saka sanatçılarının ortak sentezini gösteren, üzerinde kementle vahşi atları yakalayan İskit-Saka figürlerinin bulunduğu devasa gümüş amfora bu dönemin zenginliğini kanıtlar.
Döneminin ünlü tarihçisi Herodot, İskit-Saka coğrafyasını bizzat gezerek onların kımız içme geleneklerini, ant içme törenlerinde kanlarını şaraba karıştırmalarını ve cenaze ritüellerini kayıt altına almıştır. Ancak gücünün doruğundaki bu krallık, Balkanlar'daki yayılmacı politikası nedeniyle Makedonya Krallığı ile karşı karşıya gelmiştir. MÖ 339 yılında, Büyük İskender'in babası olan Makedon Kralı II. Filip ile yapılan büyük meydan savaşında yaşlı Kral Ateas'ın hayatını kaybetmesi, İskit-Saka ordularının askeri yenilmezlik unvanına ilk ve en ağır darbeyi vurmuştur.
Klasik Dönem, İskit-Saka topluluklarının hem askeri egemenlik hem de sanatsal üretim açısından bozkıra mühürlerini vurdukları en parlak kesittir. Batı dünyasının yerleşik estetik anlayışı ile konar-göçer bozkır kültürünün dinamizminin sentezlenmesi, insanlık tarihinin en zengin altın işçiliği mirasını doğurmuştur. Makedon yenilgisi uzun vadede siyasi gerilemenin kapısını aralamış olsa da, bu dönemde olgunlaşan kurgan kültürü, atlı okçu askeri stratejileri ve hayvan figürlü sanat tarzı, Avrasya coğrafyasında kendilerinden sonra hüküm sürecek olan Hun ve Göktürk gibi diğer Türk ve konar-göçer topluluklara derin bir kültürel temel miras bırakmıştır.
Kaynak
Memiş, Ekrem. Eski Çağda Türkler. Çizgi Kitabevi
Yeliz Kılıçarslan