1943-cü ilin yanvar ayında bir qulluqçu “Nyu Yorker” otelində 3327 nömrəli otağın qapısını açdıqda Nikola Teslanı yatağında ölü vəziyyətdə gördü - tək, pulsuz, köhnə sənədləri və planları ilə əhatə olunmuş bir vəziyyətdə. O, həqiqətən də yalqız ölüb, amma tam yoxsulluq içində deyildi: ixtiralarına görə minnətdarlıq əlaməti olaraq, Vestinqhousedən kiçik bir təqaüd alırdı.
Teslanın dahiliyi bir vaxtlar Çikaqonun özünü işıqlandırıb - 1893-cü il Dünya Sərgisində, tarixdə ilk dəfə olaraq, bütün şəhərin alternativ cərəyanla parıldadıb. Bu, onun və Vestinqhouseun qələbəsi idi: dünya yeni enerjinin qaranlığı fəth edə biləcəyini görürdü. Tomas Edison elektrik enerjisindən pul qazanıb, Vestinqhouse bir imperiya qurub və sərvətə əhəmiyyət verməyən Tesla sadəcə yaradıb.
O, həqiqətən də Vestinqhouseu iflasdan xilas etmək üçün, gəlirli bir müqaviləni pozub. Tesla heç vaxt milyonçu olmadı - bacarmadığı üçün deyil, pulun köləsi olmaq istəmədiyi üçün.
O, radionun bir çox çeyləri qabaqcadan görürdü: simsiz enerji ötürülməsi və uzaqdan idarəetmə prinsiplərini. Lakin sonradan bu ideyalar ətrafında miflər yarandı. O, radionu ilk dəfə ixtira edən deyildi - Markoninin patenti həqiqətən daha əvvəl qeydiyyata alınmışdı, baxmayaraq ki, Teslanın ideyaları oxşar idi. O, uçan dronlar və ya "ölüm şüaları" düzəltmirdi, baxmayaraq ki, bu cür imkanlar haqqında fərziyyələr irəli sürməyi sevirdi. Onun ixtiraları elmi fantastika deyil, gələcək elmin xəbərçisi idi.
Tesla 1884-cü ildə ABŞ-nIn NyuYork şəhərinə Tomas Edisona işləmək üçün immiqrasiya etməzdən əvvəl elektrik mühəndisliyi və telefoniya sahəsində təcrübə qazanmışdı. O tezliklə elektrik cihazlarının spektrini inkişaf etdirmək üçün, laboratoriyalar və şirkətlərin təsis edilməsi üçün, maliyyə tərəfdarları ilə müstəqil şəkildə müqavilə bağlamağa nail olub. Özünün patentləşdirdiyi dəyişən cərəyan asinxron mühərrik və transformator, müşavir kimi qısa müddət ərzində Tesla üçün kirayələnən Corc Vetinqauz tərəfindən lisenziyalaşdırılıb.
Onun işi elektrik enerjisinin inkişafının sonrakı illərində "Cərəyanlar mühəndisi kimi adlanan dəyişən və sabit enerji ötürmə standartlarının yaradılması arasında ümumi mübarizə ilə nəticələndi. Tesla yüksəkgərginlikli və yüksəktezlikli naqilsiz işıqlandırma və elektrik enerjisinin paylanması ideyalarını davam etdirmək üçün, Nyu Yorka və Koloroda Sprinqə gedərək, öz qurğuları ilə simsiz rabitənin mümkünlüyü barədə ilk (1893) bəyanatları ilə çıxış etmişdir. O bu ideyaları təyin etmək üçün, özünün tamamlanmamış Vordenkliff qülləsi proyektini qitələrarası simsiz ötürmədə praktiki istifadəsinə cəhd etmişdir. Laboratoriyada o, həmçinin rentgen şüaları, elektrik yüklənmə borusu və mexaniki ossilyator/generatorlar ilə bir sıra eksperimentlər aparırdı. O hətta bir zaman birinci dəfə nümayiş olunan simsiz idarə olunan qayıq hazırlamışdı.
Maliyyəçi J.P. Morqan enerjini hava vasitəsilə ötürməli olduğu Uordenkliff Qülləsi layihəsinə dəstəyi dayandırdıqda, Tesla həyatının əsas işini itirdi. Qüllə, həqiqətən də, metalına görə söküldü, çünki "gizli sui-qəsd"i gizlətdiyinə görə deyil, sadəcə borclar və investorların olmaması səbəbindən.
O, son illərini təvazökarlıqla, Nyu-York otellərində otaqlar kirayələyərək keçirdi. Sevdiyi göyərçinlərə baxırdı, onları Bryant Parkda yemləyirdi və xüsusilə bir ağ göyərçini sevirdi - bu fakt müasirləri tərəfindən təsdiqlənib. O deyirdidi: "Mən onu kişi qadını sevdiyi kimi sevirdim". Bu, dəlilik deyildi - bu, sadəcə onun dərin, demək olar ki, uşaqcasına xeyirxahlığının ifadəsi idi.
Ölümündən sonra FTB həqiqətən də onun sənədlərini möhürlədi. Lakin mifin əksinə olaraq, onlar heç bir "gizli texnologiya" və ya "gələcəyin ölümcül silahları üçün planlar" tapmadılar. Sənədlərdə yalnız qaralamalar, qeydlər və ideyalar var idi - bunların çoxu bu gün də başa düşüləndir, sadəcə öz dövrü üçün çox cəsarətli hesablamalar idi.
Tesla mistik mənada peyğəmbər deyildi. O, pul və siyasətin əlçatmazlığını görən bir alim idi.
O demişdir: "İndiki dövr onlarındır, amma çalışdığım gələcək - mənimdir."
Və bu, həqiqətən də gerçəkləşib.
Hər simsiz siqnal, hər mühərrik, hər işıqlı ekran onun işığının bir parçasını daşıyır.
O, yalqız öldü - amma ideyaları hər yerdə yaşayır. Mif kimi deyil, sübut kimi: bəzən bir dahi sadəcə zamanından qabaqda olur.
Есмира Шукурова
TEREF