"Xəyanət zaman məsələsidir. Vaxtında xəyanət etmək qabaqcadan görmək deməkdir."
Diplomat Çarlz Moris de Talleyrand-Periqor

13 iyun 1938-ci ildə Odessalı, 3-cü dərəcəli Dövlət Təhlükəsizlik Komissarı, Uzaq Şərq Ərazisi üzrə NKVD İdarəsinin rəisi və Yejovun sevimlilərindən biri olan Genrix Samoyloviç Lyuşkov sərhəd dəstəsini yoxlamaq və "təmizləmə" aparmaq üçün gəldi. Bəzədilmiş səhra forması geyinmiş o, Sovet-Mançuriya sərhədini keçdi və yaponlara təslim oldu. Agenti ilə görüşmək bəhanəsi ilə sərhədi keçdi.

Bu zaman Yejov Moskvada həbs edildi və Genrix Samoyloviç guya vəzifə yüksəlişi üçün Moskvaya çağırıldı. Lakin NKVD-nin metodlarına bələd olan təcrübəli çekist kimi bunun nə demək olduğunu başa düşdü və üzərinə gələn təhlükəni anlayaraq ölkədən qaçmaq qərarına gəldi... Yaponların yanına əliboş getmədi:

- Onlara SSRİ-nin ən vacib hərbi kodlarını verdi.

- Qırmızı Ordunun Uzaq Şərqdəki yerləşdirilməsi, gücü və planları.

- Bölgədəki əsas Sovet kəşfiyyat zabitlərinə xəyanət etdi.

Deyirlər ki, onun fenomenal yaddaşı var idi!

Sonrakı illərdə o, Maratov adı altında Yaponiya kəşfiyyat orqanları ilə əməkdaşlıq edərək Böyük Terrorda iştirakını ətraflı izah etdi, NKVD metodlarını ifşa etdi, SSRİ-yə qarşı planlar hazırladı və hətta Stalinə qarşı sui-qəsd planı hazırladı. Yazırlar ki, o, yaponları SSRİ-yə hücum etməmək barədə xəbərdar etmiş, onları Qırmızı Ordunun Yaponiya ordusu üzərində əhəmiyyətli üstünlüyü barədə xəbərdar etmiş və ABŞ-la müharibəyə girməməyi qəti şəkildə tövsiyə etmişdir. 1939-cu ildə Lyuşkov SSRİ-də qiyabi olaraq edam cəzasına məhkum edildi.
19 avqust 1945-ci ildə Lyuşkov Dairen Hərbi Missiyasının rəhbəri Yutaka Takeokanın yanına dəvət edildi və o, ona intihar etməyi təklif etdi. Lyuşkov imtina etdi və Takeoka tərəfindən vuruldu, cəsədi gizlicə kremasiya edildi... Bu, rəsmi versiyadır. Amma başqa bir versiya da var:
2000-ci illərin əvvəllərində həmin dövrə aid bəzi Amerika sənədləri açıqlandı. Onlardan məlum olur ki, 1945-ci ilin avqustunda, Yaponiyanın süqutu fonunda Lyuşkov qaçaraq Amerika kəşfiyyatının təhlükəsiz evinə sığındı və həmin ilin oktyabrında ABŞ-a gətirildi. Yeni sənədlərə əsasən, o, San-Fransisko və Los-Ancelesdə yaşayıb, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsində və Dövlət Departamentində Uzaq Şərq işləri və Sovet xarici siyasəti üzrə məsləhətçi kimi çalışıb. O, Sovet kəşfiyyatının tarixi ilə bağlı bir neçə məxfi monoqrafiyanın müəllifidir. 1960-cı ildə təqaüdə çıxdı və sakit bir həyat sürdü. O vaxta qədər o, kifayət qədər varlı idi. Təhlükəsizlik səbəblərinə görə ictimaiyyətlə təmasdan qaçırdı.
Genrix Samoyloviç Lyuşkov 1968-ci ildə vəfat etdi.
Yeri gəlmişkən, 1924-cü ildə Lyuşkov Xarkovda GPU-nun mərkəzi respublika aparatında gizli siyasi şöbənin müdiri vəzifəsində çalışıb...
İqor Repeşko
TEREF