Azerbaycan Anayasası, Türkiye Anayasası ve Şah İsmail’in Kimliği Meselesi;
Azerbaycan Anayasası
Madde 21. Dövlət dili
I. Azərbaycan Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir. Azərbaycan Respublikası Azərbaycan dilinin inkişafını təmin edir.
II. Azərbaycan Respublikası əhalinin danışdığı başqa dillərin sərbəst işlədilməsini və inkişafını təmin edir.
Görüleceği üzere Azerbaycan’ın resmi dili, Azerbaycan anayasasında “Türkçe” olarak geçmez.
1990’lı yıllarda Azerbaycan’da Türkçüler, “Türk Dili” ifadesinin anayasada yer almasını özellikle istemişlerdir. Ancak Azerbaycan Meclisi, “Azerbaycan Halkı ve Dili” ifadesini “Türk” ve “Türkçe”ye tercih etmiş ve Türkçü akımların tekliflerini reddetmiştir.
Peki neden?
Çünkü Azerbaycan’da dil ve kimlik tartışması hâlâ devam etmektedir.
Şimdide Azerbaycan’da Vatandaşlık Tanımını İnceleyelim;
Madde 52: Vatandaşlık Hakkı (Vətəndaşlıq hüququ)
I. Azərbaycan dövlətinə mənsub olan, onunla siyasi və hüquqi bağlılığı, habelə qarşılıqlı hüquq və vəzifələri olan şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdır.
(Türkçe: Azerbaycan devletine mensup olan, onunla siyasi ve hukuki bağlılığı, ayrıca karşılıklı hak ve yükümlülükleri olan kişi Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşıdır.)
II. Azərbaycan Respublikasının ərazisində və ya Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarından doğulmuş şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdır.
(Türkçe: Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında veya Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşlarından doğan kişi Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşıdır.)
III. Valideynlərindən biri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdır.
(Türkçe: Ebeveynlerinden biri Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşı olan kişi Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşıdır.)
Peki Azerbaycan Anayasası neden Türk ve Türkçülüğe hukuken mesafeli?
Çünkü Azerbaycan’da ;
Bir kesim: “Biz Türkçe konuşuyoruz ancak Türk değiliz, Azerbaycan halkıyız” diyor.
Bir kesim: “Biz Azeri değil, Türk’üz” diyor.
Bir kesim ise: “Biz Azerbaycan Türkü’yüz ancak üst kimliğimiz Azerbaycan’dır; Azerbaycan’da Türk olmayan gruplar da vardır” diyor.
Safeviler’in devlet olarak zuhur ettiği topraklarda, Safeviler’den yüzyıllar sonra dahi “Türk” ve “Türkçe” kavramlarının resmi düzeyde kullanılmamasının nedeni bu şekilde okunabilir.
Şah İsmail Hatayi Es-Safevi’nin Türklüğü tartışmasını, Azerbaycan ve Türkiye Anayasal Dil ve Kimlik mentalitesi açısından incelediğimizde, Türkiye’de farklı ve sorunlu, mesele yaratan bir milliyetçilik krizi olduğu da düşünülebilir.
Tarihçi-Hukukçu
Cihan Söylemez