55 il əvvəl Bəşər tarixində ilk dəfə başqa bir göy cisminin səthində özü idarə etdiyi nəqliyyat vasitəsi ilə hərəkət etdi.
“Apollo-15” missiyasının astronavtları Devid Skott və Ceyms İrvin “Falcon” Ay modulunun yan tərəfində qatlanmış vəziyyətdə daşınan elektrik roverini çətinliklə də olsa səthə endirib işə hazırladılar. “Boeing”in rəhbərliyi, “General Motors”un mühüm iştirakı ilə yaradılmış bu qəribə avtomobil Yerdəki nəqliyyat vasitələrinin heç birinə bənzəmirdi. Açıq kuzovlu, batareya ilə işləyən rover havasız mühitdə, zəif cazibə qüvvəsi və kəskin temperatur fərqləri şəraitində hərəkət etmək üçün hazırlanmışdı.
Sükan arxasına Devid Skott keçdi. İdarəetmə qolunu kiliddən çıxardıqdan sonra sakitcə dedi:
– Qol kiliddən çıxdı. Getdik.
Bəlkə də bu, avtomobil tarixinin ən qəribə start əmri idi. Qarşıda nə asfalt vardı, nə yol nişanı, nə də əvvəllər keçilmiş bir cığır. Təkərlərin açdığı hər iz Ay səthində ilk dəfə yaranırdı.
Qısa sınaq yürüşündən sonra Skott və İrvin Hadli yarğanı boyunca təxminən 3,2 kilometr uzaqlıqdakı Elbou kraterinə istiqamət götürdülər. Oradan Sent-Corc kraterinin yaxınlığındakı müşahidə məntəqəsinə qalxdılar, süxur və torpaq nümunələri topladılar. Geri qayıtdıqdan sonra Ay səthində uzunmüddətli ölçmələr aparmaq üçün nəzərdə tutulan ALSEP elmi cihazlarının bir hissəsini quraşdırdılar.
“Apollo-15” missiyası zamanı roverlə üç səfər edildi və ümumilikdə 27,9 kilometr yol qət olundu. Astronavtlar Yerə 77 kiloqrama yaxın Ay süxuru gətirdilər. Bu, əvvəlki missiyalarda toplanmış nümunələrdən xeyli çox idi. Rover sadəcə astronavtların işini asanlaşdıran nəqliyyat vasitəsi deyildi; o, insanın başqa bir dünyadakı hərəkət sərhədini dəyişdirdi. Piyada səfərlərdə Ay modulundan yalnız müəyyən məsafəyədək uzaqlaşmaq mümkün olduğu halda, rover bütöv bir ərazini elmi tədqiqat meydanına çevirdi.
1969-cu ildə insan Aya ilk addımını atmışdı. İki il sonra isə artıq orada yol gedirdi. Həmin gün Ayın tozlu səthində qalan təkər izləri texniki tərəqqinin sadəcə izi deyildi. Onlar insanın başqa dünyalara yalnız çatmaq deyil, həmin dünyaları öyrənmək iradəsinin ilk yol xətti idi.
İbrahim Nebioğlu