TÜRKLERIN göçebe yaşadıkları dönemlerinde, çadırlarda oturdukları bilinmektedir. En çok kullanılan çadır tipi, keçeden yapılmış ve “YURT” adı verilen, tabanı yuvarlak, üstü alçak kubbe şeklindeki çadırlar olmuştur. Türklerin yerleşik hayata geçişlerinden sonra, bu çadır ların genel biçimi, ileriki dönemlerde binaların temel yapısını şekillendirmiştir.
ÖRNEĞIN çadırın kubbesi, çadır kapısının açılışı, çadırı tutan direk ve kordonlar ileriki taş mimarinin özellikleri olmuştur.
TÜRK toplumlarında göçebeliğin azaldığı dönemlerde dahi, çadır kullanımı devam etmiştir.Özellikle hükümdarların “OTAG” de
nen bölmeli çadırları, ordularda kullanılan çadırlar ve halkın konut olarak kullandığı çadırlar varlığını sürdürmüştür.
OSMANLI dönemi çadırlarının süslemesi ayrı bir sanat olarak icra edilmiştir. İşleme ağırlıklı olarak süslenen Osmanlı çadırlarının hazırlandığı atölyeler, komşu Batı ülkeler arasında ün yapmıştır. İmparatorluğun farklı bölgelerinden gelen birçok sanatçı, saray işleme atölyelerinde çalışarak, padişahlara ve BEYLERE mahsus “OTAG” denilen büyük süslü çadırları hazırlamışlardır. Çadır süslemelerinde klasik Osmanlı döneminin en gözde motifle rinden üç yuvarlak benekten (ÇINTEMANI) oluşan çin bulutu deseni kullanılmıştır. Ordu ve saray çadırlarını saray, köşk gibi gösterişli mekanlara benzetmek amaç edinilmiştir. DOLAYISIYLA günlük hayatta hükümdarın ihtiyaçlarını karşılayan unsurlar ve saraylardaki süs, ihtişam ve güzellik, aylarca süren sefer lerde kullanılabilecek şekilde hazırlanmıştır.
OTAGLAR:
OTAGLAR bir ev büyüklüğünde olup, içerisinde perdelerle ayrılan odalardan oluşurdu. Zemini ipek halıyla kaplanır; direkleri altın varak üzerine yakut, safir, zümrüt ve firuzeyle süslenir ve ortada hükümdarın oturacağı kıymetli taşlarla süslü taht bulunurdu. Padişah otağları pamuk ipliğinden dokunmuş kumaşlarla yapılır ve kırmızı renkte olurdu.
OSMANLI Devleti’nde padişaha mahsus çadırlara “OTAG-I HÜMAYUN” denilmiştir.Türk sanatının en gösterişli örneklerinden olan otağ-ı hümayunlar, birbirine geçilebilen birkaç çadırdan meydana gelirdi. Orta Asya’dan beri gelen çadır kullanımının en mükemmel şekli olan bu bağlantılı çadırlar, cepheden üç kubbeli bir görünüme sahipti. Bu kubbeler, padişahın dinlenme ve arz odası olan DIVANHANE; HAMAM ODASI ve hazine-i hümayunun (DEVLET HAZINESI) muhafaza edildiği kısım olarak hazırlanmıştı.
OTAĞ, Orta Asya Türk devletlerinde bir azamet unsuru görülmüştür. Müslüman-Türk devlet lerinde ise BAYRAK ve TUĞLA beraber hakimiyet alameti olmuştur. Nitekim Çin kaynaklarına göre eski Türklerde BAYRAKSIZ OTAĞ, OTAĞSIZ BAYRAK olmazdı.
OTAG– TÜRK, ALTAY ve MOĞOL halk kültürün de HAKAN ÇADIRI. Büyük ve görkemli çadır. OTAK (OTAV) veya OTU (OTUV) da denir. MOĞOLLAR ise MACAN (MAJKAN, MAYHAN, MAYIKAN) derler. Çadırdan farkı, yuvarlak ve süslü olmasıdır. Osmanlı’da Padişah çadırlarına bu ad verilmiştir. Yeryüzü büyük bir otağa benzetilir. YAŞAM AĞACI ise onun ortasındaki direktir.
OTAĞ, Türk kültüründe önemli yer tutan büyük ve süslü geçici konakdır. Genellikle sefere çıkan kağanların konaklamak için ovaya kurdurduğu kurma evlerin bütününe verilen isimdir.
OTAK ve ÇADIR asla karıştırılmamalıdır. ÇADIR Öz Türkçede ‘ŞEMSIYE’ anlamına gelir. Otak ise normal bir çadırdan kat kat daha kompleks, sağlam ve gelişmiştir.
TÜRK kültüründe çadır önemli bir yere sahiptir. KIRGIZLAR BOZUY derler. Farklı renklerdeki çadırlar farklı anlamlara gelir. AK OTAĞ, KARA OTAĞ, KIZIL OTAĞ, SARI OTAĞ gibi…
OĞUZ HAN ölüp de yerine oğlu GÜN HAN tahta çıkınca kendi ALTIN OTAĞ kurdurur. Kendi otağının sağ yanına altı, sol yanına da altı çadır kurdurur. Sağ tarafa 40 kulaçlık bir direk diktirip başına altın bir tavuk koydurur, dibine ak bir koyun bağlatır. Sol yanına da 40 kulaç bir direk diktirip onun üzerine de gümüş bir tavuk koydurur, dibine kara bir koyun bağlatır. Koyun güç simgesidir.
BU BAĞLAMDA TÜRK YURDU ve DEVLETI ÜÇ BOYUTLUDUR. DOGU-BATI (SAĞ-SOL), KUZEY-GÜNEY ve GÖK-YER.
AKÇA OTAĞ: KAĞAN (HAKAN) ÇADIRIDIR. Korkut Ata öykülerinde Han’ların verdikleri şölenlerde, ERKEK ÇOCUĞU olanların oturduğu çadırdır.
GÖKÇE OTAĞ: KAM ÇADIRIDIR. Şamanlar, din adamları veya bilge Kocalar ayrı bir öneme sahip olup MAVI RENKLI çadırda otururlar.
BOZ OTAĞ: HAN ÇADIRIDIR. Hanların seviyesi Hakana göre biraz daha düşük olduğu için biraz daha düşük bir statüyü ifade eder. Ayrıca VEZIRLERIN ÇADIRI da BOZ RENKLIDIR.
KIZIL OTAĞ: YÜKSEK RÜTBELI ve saygın konumlu DEVLET GÖREVLILERININ OTAĞIDIR. Han’ların verdikleri şölenlerde, KIZ ÇOCUĞU olanların oturduğu çadırdır.
SARI OTAĞ: DÜŞÜK RÜTBELI DEVLET GÖREVLILERININ OTAĞIDIR. Han’ların verdikleri şölenlerde, KIZ ÇOCUĞU olanların oturduğu çadırdır.
KARA OTAĞ: SOYLU OLMAYAN, sıradan halkın içinden çıkan ama sonradan mevki edinen HAN' LARIN OTAĞIDIR. Ayrıca Han’ların verdikleri şölenlerde, ÇOCUĞU OLMAYANLARIN oturduğu çadırdır.
Sevda Amanova
TEREF