ERZİNCAN'DA MÜSLÜMAN HALKA YÖNELİK ERMENİ KATLİAMI VE DİPLOMATİK GİRİŞİM TALEBİ HAKKINDA KAFKAS ORDULARI GRUBU KOMUTANLIĞI RAPORU (10 MAYIS 1917)
Görselini paylaştığımız belge, Birinci Dünya Savaşı dönemine (1917) ait resmi bir Osmanlı askeri yazışmasının (şifreli telgrafın) günümüz Türkçesi harfleriyle yazıya geçirilmiş bir kopyasıdır. Üzerinde "HİZMETE ÖZEL" ibaresi bulunan bu tarihi belge, dönemin Doğu Anadolu bölgesindeki askeri ve toplumsal durumu yansıtan önemli bir arşiv vesikasıdır.
Belge, Kafkas Ordular Grubu'ndan Başkomutanlık Vekilliği'ne gelen 883 sayılı şifreli telgrafın içeriğini aktarmaktadır. Metinde şu ifadeler yer almaktadır:
"Erzincan'dan kaçmayı başaran Müslüman halk (İslam ahali), Dersim (Tunceli) yolu üzerinden güvenli bölgeye ulaşmıştır.
Kaçan halkın aktardığına göre; Ruslar, Erzincan'daki tüm Müslümanları toplayarak Ermeni komitelerine (çetelerine) teslim etmiştir. Bu komiteler aracılığıyla Müslüman halkın katledildiği, namus ve ırza tecavüz edildiği, her türlü hakaretin açıkça yapıldığı ve Müslümanlara ait malların tamamen yağmalandığı bildirilmiştir."
Kafkas Ordular Grubu Komutanı Ahmet İzzet Paşa, Rusların isteği veya göz yummasıyla yapıldığından şüphe duyulmayan Erzincan'daki bu "barbarlığın" önüne geçilmesi için gerekli siyasi girişimlerin yapılması hususunu üst makamın (Başkomutanlığın) onayına sunmaktadır.
Başkomutan Vekili (veya ilgili üst yetkili) raporu incelemiş ve konunun diplomatik/siyasi boyutundan dolayı Sadarete (Sadrazamlığa / Başbakanlığa) yazılması talimatını vermiştir. Yani askeri durumun, hükümet nezdinde uluslararası bir protestoya veya siyasi girişime dönüştürülmesi amaçlanmıştır.
Ahmet İzzet Paşa'nın doğrudan askeri bir misilleme yerine "siyasal girişimler" talep etmesi ve konunun Sadarete taşınması, Osmanlı Devleti'nin o dönemde uluslararası hukuk ve diplomasi yoluyla (belki Rusya'daki yeni geçici hükümet veya tarafsız devletler aracılığıyla) bu katliamları durdurmaya çalıştığını göstermektedir.
KAYNAK :
T.C. Milli Savunma Bakanlığı
Arşiv ve Askeri Tarih Daire Başkanlığı
Askeri Tarih Belgeleri Dergisi
Mayıs 1978 (Sayı:76) Ermeni Olayları
Tarih Gelecektir. M.K.