Bu mütevazı taş parçası: Milyon Taşı (Milion). Konstantinopolis’te ana cadde Mese’nin (Osmanlı’da Divanyolu) tam başlangıç noktasıydı. Aslında dev bir tetrapylondu: Dört kemerli, üzeri kubbeli muhteşem bir yapı. Üstünde İmparator Konstantin, annesi Helena ve şehrin kader tanrıçası Tyche’nin heykelleri yükseliyordu.
Roma’daki Milliarium Aureum’un (Altın Mil) tam kopyası olarak yapılmıştı. İmparatorluğun sıfır noktası burasıydı. Bütün yollar buradan başlar, imparatorluğun uzak şehirlerine olan mesafeler taşın üzerine kazınırdı. Yani gerçekten “Bütün yollar Konstantinopolis’e çıkar” denilebilirdi! Septimius Severus zamanında (3. yy) ilk hali bir sütunken, Büyük Konstantin döneminde görkemli tetrapylona dönüştürüldü. Justinian ve Justin II gibi imparatorlar buraya saat (horologion) ve yeni heykeller ekledi. İmparatorluk törenlerinde askerler ve halk burada imparatoru coşkuyla selamlardı.
16. yüzyıl başında büyük kısmı yok oldu (taşları Osmanlı yapılarında kullanıldı). Bugünkü kalan parça ise ancak 1967-68 kazılarında gün yüzüne çıktı.
Ve en çarpıcı detay: 1884 yılına kadar dünyanın sıfır meridyeni (prime meridian) buradan geçiyordu! Greenwich’e karar verilmeden önce dünya haritalarında “0” noktası tam burasıydı. İstanbul, dünyanın hem coğrafi hem sembolik merkeziydi.
Şimdi Ayasofya ile Yerebatan Sarnıcı arasında, sessizce duruyor… Oysa burası bir zamanlar insanlığın sıfır noktasıydı.
Nihat Köklü
TEREF