1941 yılında Naziler, Sovyetler Birliği’ni işgal ettiklerinde binlerce Sovyet askerini esir aldılar. Bunların arasında Orta Asyalı (çoğunluğu Özbek) askerler de vardı. Naziler, kendi “üstün ırk” teorilerini kanıtlamak ve Hollanda halkını Sovyetlerin “barbar ve vahşi” olduğuna ikna etmek için 101 Özbek esiri Hollanda’daki Amersfoort Toplama Kampı’na getirdiler.
Naziler, bu esirleri günlerce aç bıraktılar. Amaçları, esirleri halkın önüne çıkarıp aralarına bir somun ekmek atarak, açlıktan birbirlerini parçalamalarını izlemek ve bunu filme alarak propaganda yapmaktı. “Bakın, bu insanlar o kadar vahşi ki bir parça ekmek için birbirlerini yiyorlar” demek istiyorlardı.
Ancak planları hiç beklemedikleri bir şekilde bozuldu:
• Esirlerin arasına taze bir ekmek atıldığında, beklenen kavga çıkmadı.
• En genç esirlerden biri ekmeği yerden aldı, saygıyla öptü ve başının üzerine koydu.
• Ardından ekmeği küçük parçalara bölerek tüm arkadaşlarına eşit şekilde paylaştırdı.
• Açlıktan ölmek üzere olmalarına rağmen, büyük bir vakar ve disiplinle ekmeklerini paylaştılar.
Naziler bu asil duruş karşısında hayal kırıklığına uğradılar ve propaganda planları çöktü. Bu olaydan kısa bir süre sonra, 9 Nisan 1942 sabahı, 101 Özbek esirin tamamı kampın yakınındaki bir ormanda kurşuna dizilerek şehit edildi.
Bu olay uzun yıllar gizli kalmış, ancak Hollandalı gazeteci Remco Reiding’in yıllar süren araştırmaları sonucu gün yüzüne çıkarılmıştır. Günümüzde Amersfoort’ta bu 101 kahraman anısına dikilmiş bir anıt bulunmaktadır.
Öner Soyyer