Əzəmətli Amazon çayı yavaş-yavaş axır ki, bu da insan sivilizasiyasının təbiət qarşısında acizliyinin bariz nümunəsidir. Bir vaxtlar onun sahillərində yaşayan çoxsaylı qəbilələr bu çaya bir tanrı kimi hörmət edir, haqlı olaraq varlıqlarının ondan asılı olduğuna inanırdılar. Peyk görüntülərində isə, Amazon çayı inanılmaz dərəcədə gözəl görünür və miqyası ilə təxəyyülü heyrətləndirir.
BİLİRDİNİZMİ? AMAZON ÇAYI HAQQINDA FAKTLAR
1. Bu çay dünyanın ən böyük çayıdır, lakin Afrika Nil çayı bu ada etiraz edir. Bəzi elm adamları Nilin Amazon çayından daha uzun olduğunu iddia edirlər (çaylar haqqında faktlara baxın).
2. Hər 24 saatda okeana təxminən 19 kub kilometr su axıdır. Müqayisə üçün, bu həcmdə su Nyu-York şəhərinin ehtiyaclarını 12 il ödəmək üçün kifayət edərdi.
3. 2011-ci ildə Amazon rəsmi olaraq Dünyanın Yeddi Təbii Möcüzəsindən biri kimi tanınıb.
4. O, həmçinin dünyanın ən həcmli çayıdır və hətta Konqo çayını da üstələyir (Konqo çayı haqqında faktlara baxın).
5. Əgər Amazon yağış meşələri yox olarsa, planetimizdəki həyatın təxminən yarısını itirəcəyik. Bioloqlar hesablayırlar ki, Amazonda bütün heyvanlar, həşəratlar və bitkilər də daxil olmaqla 10 milyondan çox növ yaşayır. Bəlkə də Amazon yağış meşələri ilə bağlı ən vacib faktlardan biri onun qorunub saxlanmasına və qorunmasına dəyər olmasıdır!
6. Bu çayı ziyarət edən ilk avropalı ispan konkistadoru Fransisko de Orellana olub. O, çayı qədim əfsanələrdəki qadın döyüşçülərin şərəfinə adlandırmışdır.
7. Amazon ətrafındakı cəngəlliklərdə müntəzəm olaraq, yeni bitki və həşərat növləri aşkar edilir. Bu növlər əsasən araşdırılmamış qalır.
8. Bu böyük çayın sahillərində 800-dən çox müxtəlif növ xurma ağacı bitir.
9. Braziliyada yerləşən Amazon çayını yalnız bir körpü əhatə edir (Braziliya haqqında faktlara baxın).
10. Dünyanın ən böyük yeraltı çayı olan Həmzə, Amazon çayının altında xeyli dərinlikdə (təxminən 4 km) axır.
11. Amazon, Perudakı Keyuiça dağındakı kiçik bir bulaqdan qaynaqlanır (Peru haqqında faktlara baxın).
12. Bu çayın saysız-hesabsız qolları var, onlardan iyirmisinin uzunluğu 1500 kilometrdən çoxdur.
13. Sloveniyalı Martin Strel iki aydan çox müddət ərzində gündə 80 kilometr qət edərək Amazon çayının bütün uzunluğunu üzüb keçib.
14. Bütöv ay zamanı çayda güclü bir dalğa əmələ gəlir və okeandan mənbəyinə doğru əks istiqamətdə hərəkət edir. Bəzi cəsarətli sörfçülər bu dalğanın zirvəsində on kilometrdən çox məsafə qət etməyi bacarıblar.
15. Amazon ətrafındakı meşələr Yer kürəsindəki bütün oksigenin təxminən beşdə birini istehsal edir. Burada 16 min növdə 390 milyard ağac var.
16. Həmçinin, onlar təxminən 2.500.000 həşərat növünə ev sahibliyi edirlər. Bəli, doğrudur - iki yarım milyon.
17. Sivilizasiya ilə heç vaxt əlaqəsi olmayan ibtidai qəbilələr hələ də Amazon cəngəlliyində yaşayırlar.
18. Bu çay okeana o qədər təmiz su gətirir ki, onu sahildən 150-160 kilometrə qədər duzsuzlaşdırır.
19. Uzaq keçmişin bir nöqtəsində Amazon Atlantik okeanına deyil, Sakit Okeana axırdı.
20. Onun hövzəsinin sahəsi təxminən Avstraliyanın ərazisinə bərabərdir (Avstraliya haqqında faktlara baxın).
21. Amazon çayı növbəti səkkiz ən böyük çayın birlikdə topladığından daha çox su ehtiva edir.
22. Yerli meşələrdə təxminən 3000 müxtəlif meyvə növü bitir.
23. Məlum heyvan növlərinin yarıdan çoxu Amazon çayının sahillərində yaşayır.
24. Yaşıl Anakonda Amazon sularında gizlənir. Dünyanın ən böyük ilanıdır və uzunluğu 9 metrə çatır. Xoşbəxtlikdən o, insanları ov hesab etmir, lakin yenə də yetkin bir insanı öldürə bilər.
25. Burada 2,5 milyondan çox həşərat növü yaşayır. Amazon çayında elektrikli ilanbalıqlar yaşayır. Çay həmçinin məşhur piranya balığının da vətənidir.
26. Bu çayın, qolları da daxil olmaqla, ümumi uzunluğu 25.000 kilometrdən çoxdur.
27.Amazon çayının 9 milyon ildən çox yaşı var.
28.Amazon yağışlı meşələri doqquz ölkəni əhatə edir: Braziliya, Boliviya, Kolumbiya, Ekvador, Peru, Qayana, Surinam və Fransa Qvianası.
29. Əlbəttə ki, təhlükəli heyvanlar tropik meşələrdə yaşayır, lakin onların əksəriyyəti insanlara o qədər də maraq göstərmir və bizi ov hesab etmir. Bununla belə, dünyanın ən zəhərli heyvanlarından biri - çox zəhərli və toxunulduqda ölümcül olan zəhərli ox qurbağası burada yaşayır.
30. Bəzi alimlər Amazon meşələrində təxminən 400-500 yerli qəbilənin yaşadığını təxmin edirlər. Təxminən 50 qəbilə heç vaxt xarici dünya ilə əlaqə qurmayıb, baxmayaraq ki, bir çoxları torpaqlarına qanunsuz girən ağac kəsicilərin hücumuna məruz qalırlar. Lakin bəzi yerli qəbilələr müasir həyat tərzlərini Amazon həyat tərzləri ilə birləşdirmək qərarına gəliblər.
Haşırladı: Esmira ŞÜKÜROVA