Dura-Europos Kilisesi, günümüze kadar ulaşan en eski Hristiyan ibadet yapılarından biri ve bilinen en eski ev kilisesi olarak kabul edilmektedir. Suriye'nin Fırat Nehri kıyısındaki antik Dura-Europos kentinde bulunan bu yapı, Hristiyanlığın henüz resmî olarak tanınmadığı bir dönemde sıradan bir konutun ibadethaneye dönüştürülmesiyle oluşturulmuştur.
Araştırmalar, evin MS 233-256 yılları arasında kiliseye çevrildiğini göstermektedir. Yapı, Dura-Europos'taki diğer konutlar gibi kerpiçten inşa edilmiş, merkezinde açık bir avlu ve bu avluyu çevreleyen odalardan oluşan geleneksel Duren mimari planına göre düzenlenmiştir. İç mekânlardan biri vaftizhane olarak kullanılmış ve duvarları, Yeni Ahit'ten sahneleri betimleyen fresklerle süslenmiştir. Bu resimler, Hristiyan sanatının günümüze ulaşan en erken örnekleri arasında yer alır. Kilise, MS 256 yılında Sasani Perslerinin Dura-Europos'u kuşatması sırasında ilginç bir şekilde korunmuştur. Kenti savunan Romalılar, surları güçlendirmek amacıyla şehir duvarının iç kısmına büyük bir toprak dolgu rampası inşa etmiş, bu dolgu kiliseyi de tamamen örtmüştür. Yapının yüzyıllar boyunca toprak altında kalması, hem mimarisinin hem de duvar resimlerinin büyük ölçüde korunmasını sağlamıştır.
Dura-Europos Kilisesi, 1931-1932 yıllarında Fransız ve Amerikalı arkeologlardan oluşan ortak bir ekip tarafından gerçekleştirilen kazılar sırasında ortaya çıkarılmıştır. Kazılarda bulunan değerli freskler korunmaları amacıyla yerlerinden sökülmüş ve bugün Yale Üniversitesi Sanat Galerisi'nde muhafaza edilmektedir. Ne yazık ki, Suriye İç Savaşı sırasında Dura-Europos bölgesi uzun süre IŞİD'in kontrolü altında kalmıştır. Bu nedenle kilisenin günümüzdeki fiziksel durumu kesin olarak bilinmemekte, yapının ciddi hasar gördüğü veya tamamen yıkılmış olabileceği düşünülmektedir. Buna rağmen Dura-Europos Kilisesi, erken Hristiyanlık tarihinin en değerli arkeolojik miraslarından biri olmayı sürdürmektedir.
Birgül Filiz Aytar