Roma İmparatorluğu’nun sınırları, sadece askeri garnizonları değil, aynı zamanda dünyanın dört bir yanından devşirilen farklı kavimleri ve kültürleri de bir araya getirmiştir. Bu kültürel ve askeri etkileşimin en uzak örneklerinden biri, antik adı Deva Victrix olan İngiltere’nin Chester kentinde bulunmuştur. Bugün Grosvenor Müzesi’nde sergilenen ve Roma ordusunda görev yapmış bir Sarmat süvarisine ait olan mezar taşı, Avrasya bozkırlarının askeri geleneklerinin Britanya adalarına kadar uzanan yolculuğunu gözler önüne serer. Bu anıt, özellikle üzerinde barındırdığı kurt başlı Sancak sembolüyle, doğu konar göçer kültürü ile batı askeri yapısının nasıl harmanlandığını gösteren eşsiz bir arkeolojik belgedir.
Sarmatlar, Karadeniz'in kuzeyi ve Hazar Denizi kıyılarında yaşamış, atlı okçuluk ve ağır süvari taktiklerinde uzmanlaşmış konar göçer bir Avrasya halkıdır. MS 175 yılında Roma İmparatoru Marcus Aurelius, Marcomanni Savaşları'nda Sarmatları mağlup ettikten sonra yapılan anlaşma gereği 5.500 Sarmat süvarisini Britanya’daki Hadrian Duvarı ve çevresindeki sınır hatlarını korumak üzere görevlendirmiştir. Chester'da bulunan mezar taşı, bu sürgün ve hizmet döneminde hayatını kaybeden bir Sarmat subayına veya sancaktarına (draconarius) aittir.
Kabartma detaylıca incelendiğinde, bozkır kültürünün askeri dehası hemen göze çarpar. Süvari ve atı, dönemin Roma lejyonerlerine yabancı olan, ancak doğu konar göçerlerinin simgesi sayılan metal pul zırh (scale armour) içinde tasvir edilmiştir. Süvarinin elinde gururla havaya kaldırdığı kurt başlı Sancak ise eserin en can alıcı noktasıdır. Kurt veya ejderha başı şeklinde bronz bir dökümden yapılan bu sancağın arkasına, rüzgarda dalgalanan kumaş bir gövde dikilmiştir. "Draco" adı verilen bu tuğ sistemi, rüzgar içinden geçtiğinde korkutucu bir ıslık sesi çıkararak düşman atlarını ürkütmek ve askerlerin moralini bozmak amacıyla kullanılmıştır. Bu gelenek, Avrasya bozkır kültüründeki kurt başlı Sancak sembolizmiyle doğrudan paralellik göstermektedir.
Grosvenor Müzesi'ndeki Sarmat süvarisi mezar taşı, askeri tarihin göründüğünden çok daha geçirgen olduğunu kanıtlamaktadır. Karadeniz bozkırlarında doğan bir askeri taktiğin ve kurt başlı Sancak sembolünün, Roma lejyoner zırhı altında Britanya’nın nemli topraklarında son bulması, küresel askeri tarihin en büyüleyici kesişimlerinden biridir. Bu anıt aynı zamanda, sonraki yüzyıllarda Britanya'da filizlenecek olan Kral Arthur ve Yuvarlak Masa Şövalyeleri efsanesinin kökeninde bu ağır zırhlı Sarmat süvarilerinin askeri kültürünün yattığına dair modern teorileri de güçlü bir şekilde beslemektedir.
KAYNAKLAR
Memiş, E. (2015). Eskiçağ Tarihinde Türkler. Çizgi Kitabevi, Konya.
Memiş, E. (2002). Genişletilmiş Eskiçağ Tarihi ve Medeniyeti. Akçağ Yayınları, Ankara.
Richmond, I. A. (1945). The Sarmatians in Roman Britain. Journal of Roman Studies, 35, 15-29.
Grosvenor Museum Official Records (Chester Archaeological Society Catalogues). The Tombstone of a Draconarius (Sarmatian Cavalryman)
Bahtiyar Aydın
Yeliz Kılıçarslan