Ərəblərdən qurtulduq, ərəbçilikdən qurtula bilmədik.

İşğalçı getdi — işğalın izi qaldı.
Qılınc çəkildi — düşüncə qaldı.
Xarici hakimiyyət sona çatdı — daxili əsarət davam etdi.

Ərəb getdi,
amma ərəbçiliyi yaşadanlar qaldı.

Daha dəhşətlisi isə bu oldu:
içimizdəki manqurtlar ərəbləri “layiqincə” əvəz etdilər.

Artıq düşmən qapımızı döymürdü —
içimizdən danışırdı.

Əsarət kənardan gəlmirdi —
içimizdə yaşayırdı.

Biz torpağımızı geri aldıq,
amma şüurumuzu geri ala bilmədik.

Özümüzə qayıtmaq istəyəndə qarşımıza qılınc çıxmadı —
özümüzdən uzaqlaşdırılmış düşüncə çıxdı.

Yad olan özümüzünküləşdirildi,
özümüzə məxsus olan yadlaşdırıldı.
Millətin yaddaşı ilə öz ruhu arasında
görünməz bir divar hörüldü.

Beləcə, xarici işğalın yerini
daxili manqurtluq tutdu.

Manqurt artıq düşmənin ordusunda deyildi.
O, bizim içimizdə idi.
Bizim dilimizdə danışırdı,
bizim torpağımızda yaşayırdı,
amma öz ruhuna yad idi.

Ən təhlükəli əsarət də budur:

İnsan əsir olduğunu bilmir,
öz zəncirini azadlıq sanır.

Çünki insanı özündən uzaqlaşdırmağın ən mükəmməl yolu onu zorla susdurmaq deyil —
ona öz yadlığını müqəddəs göstərməkdir.

Millətin faciəsi yadın gəlməsi deyil.
Yadın içimizdə özümüzə çevrilməsidir.

Ona görə bizim mübarizəmiz keçmişin xalqları ilə deyil,
keçmişdən bizə miras qalan yadlaşmış düşüncə ilədir.

Ərəb getdi.
Ərəbçilik qaldı.
İşğalçı getdi.
İçimizdəki manqurt qaldı.

Deməli, mübarizə hələ bitməyib.

Çünki həqiqi azadlıq yalnız yad hakimiyyətdən qurtulmaq deyil.

Həqiqi azadlıq — yad düşüncənin içimizdəki hakimiyyətinə son qoymaqdır.

Millət öz yaddaşını oyatmalıdır.
Öz ruhunu yenidən kəşf etməlidir.
Öz düşüncəsini azad etməlidir.

Və ən nəhayət —

ÖZÜNƏ QAYITMALIDIR!

Düzgün Atalı