Tibbi Dəyişdirən Narkoman Cərrah

9-03-2026, 16:14           
Tibbi Dəyişdirən Narkoman Cərrah
Bu, müasir Amerika cərrahiyyəsinin banilərindən biri və Con Hopkins Universitetinin professoru olan amerikalı həkim Uilyam Stüart Halsted (1852–1922) haqqındadır.
19-cu əsrin sonlarında əməliyyatlar artıq efir altında aparılırdı, lakin lokal anesteziya demək olar ki, mövcud deyildi. Müəyyən bir nahiyənin keyləşdirilməsi lazım gələrsə, seçimlər məhdud idi. 1884-cü ildə kokain yerli anesteziya kimi istifadə olunmağa başladı (Vyanada oftalmoloq Karl Kollerin işindən sonra). Yeri gəlmişkən, o dövrdə kokain hətta öskürək siropunda da tapılmışdı.

Gənc cərrah Halsted demək olar ki, dərhal sinir blok anesteziyası ilə təcrübə aparmağa başladı - sinir gövdələrinə kokain yeritmək. Əvvəlcə, yalnız özünə - məhlulu dərialtı yeritdi və nahiyənin keyləşib-keyləşmədiyini yoxladı. Sonra Halsted və həmkarları metodu bir-birlərinə sınaqdan keçirməyə başladılar. Onlar iynə vurdular, təsirlərini yoxladılar və dozaları qeyd etdilər. Lokal anesteziya işə yaradı və xəstələr ümumi anesteziya olmadan əməliyyat keçirə bildilər.
Bu, 19-cu əsrin elmi həvəsi idi və ehtiyatsızlıqla məhdudlaşırdı.

Lakin Halsted asılılığa düşdü və bu, onun həyatına ciddi təsir etdi. Həmkarları onu müalicə üçün klinikalara göndərdilər. (Təbii ki, bu, tibb ictimaiyyətində gizlədildi.) Sonra onlar onun kokain asılılığını morfinlə müalicə etməyə çalışdılar ki, bu da başqa bir asılılığa səbəb oldu. Tibb tarixçiləri onun peşəkar fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, demək olar ki, ömrünün sonuna qədər morfindən asılı qaldığına inanırlar.
Şəxsi faciəsinə baxmayaraq, Halstedin töhfəsi çox böyükdür: müasir tibbi rezidenturanın əsasını təşkil edən ciddi cərrahi təlim sisteminin tətbiqi; asepsiyanın ciddi standartları;
"zərif toxuma müalicəsi" prinsipi;

diqqətli, anatomik cəhətdən dəqiq texnika;

radikal onkoloji cərrahiyyənin (xüsusən də mastektomiya - xərçəng üçün döş çıxarılması) inkişafı. O, əslində ABŞ-da cərrahiyyə məktəbini formalaşdırdı. Paradoks budur. Və bir az daha çox. Onun köməkçisi (və sonradan həyat yoldaşı) Karolin Hempton Halsted antiseptiklərin (karbol turşusu və korroziyalı sublimat) təsiri altında ağır dermatitdən əziyyət çəkirdi. 1890-cı ildə Halstedin xahişi ilə Goodyear Rubber Company əməliyyat üçün nazik rezin əlcəklər istehsal etdi. Paradoks ondadır ki, əlcəklər əvvəlcə dərini qorumaq üçün təqdim edilmişdi, lakin yalnız sonradan onların əməliyyatdan sonrakı infeksiyaları kəskin şəkildə azaltdığı məlum oldu. Və bu, qlobal standarta çevrildi.
Dahi.
İnnovator.
Asılı insan.
Milyonlarla həkimin istifadə etdiyi sistemin yaradıcısı.
Tibb tarixi bu cür paradokslarla doludur, burada irəliləyiş şəxsi faciələrdən keçir.
A. Zalevski
TEREF












Teref.az © 2015
TEREF - XOCANIN BLOQU günün siyasi və sosial hadisələrinə münasibət bildirən bir şəxsi BLOQDUR. Heç bir MEDİA statusuna və jurnalist hüquqlarına iddialı olmayan ictimai fəal olaraq hadisələrə şəxsi münasibətimizi bildirərərkən, sosial media məlumatlarındanda istifadə edirik! Nurəddin Xoca
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
E-mail: n_alp@mail.ru