"Qəhrəmanlar doğulmur, onlar yaradılır"
11-03-2026, 09:14

7 mart 1960-cı ildə USS Kearsarge Sakit Okeanda üzən bir barjadan dörd sovet əsgərini - Ziqanşin, Poplavski, Fedorov və Kryuçkovskini götürdü.
Əsgərlər barjada qalmışdılar, fırtına nəticəsində dənizə qovulmuşdular, yemək və su olmadan, 49 gün sahillə təmasda olmamışdılar. Sağ qalmaq üçün onlar uzaqdan yeyilə bilən hər şeyi yeyirdilər - dəri kəmərlər, bir neçə cüt brezent çəkmələr, sabun, diş məcunu... Səyahətlərinin son günlərində yorğun əsgərlər yorğandan yuxu torbası tikib birlikdə onun içində yatdılar, bədənləri ilə bir-birlərini isindirdilər. Yorğun olduqları üçün, tamamilə yorğun hiss edənin vidalaşmaları üçün digərlərinə deyəcəyinə və sonuncu sağ qalanın adlarını barjanın üstündə görkəmli bir yerə yazacağına razılaşdılar. Sürüşmə boyunca ətraf mühitin temperaturu 0 ilə 7 dərəcə Selsi arasında dəyişirdi.
Onları ilk görən ABŞ patrul təyyarəsi oldu. Maraqlıdır ki, heyət əvvəlcə barjadan imtina etmək niyyətində deyildi - onlar "yanacaq, su, yemək və xəritə" tələb etməyi və "öz gücü ilə" evə qayıtmağı planlaşdırırdılar. Lakin, amerikalılardan "başqa bir gəminin barjanı götürəcəyinə" dair zəmanət aldıqdan və heyətin həddindən artıq yorğunluğunu nəzərə alaraq, baş zabit təyyarə gəmisinə keçmək qərarına gəldi və bunu gəmi jurnalında qeyd etdi. Amerikalılar əsgərlərin belə bir vəziyyətdə özlərini sakit və intizamlı saxlamalarına heyran qaldılar - yemək təklif edildikdə, onlar onun üzərinə atılmadılar, əksinə boşqabı sakitcə yoldaşlarına verdilər. Onlar əsgərlərin ümumi intizamından daha çox təsirləndilər - hamısı ertəsi gün səhər yataqlarını düzəltdilər! Mətbuat onları "Dəmir Adamlar" adlandırdı!
Əlbəttə ki, sual var idi: "Qalmaq istərdinizmi?" Həmyerlimiz, Xmelnitski rayonunun Yampolçik kəndindən olan Filip Qriqoriyeviç Poplavski dedi: "...O vaxtlar amerikalı olmağı heç düşünməmişdim. Bu ölkəyə baxdım və anladım: bura mənim üçün deyil. Orada doğulmalısan, orada böyüməlisən... Mən orada yaşaya bilməzdim. Amerika isə məni heç cür təəccübləndirmədi. Bəlkə də orada televiziyaları ilk dəfə gördüm, amma deyirlər ki, onlar artıq Sovet İttifaqında mövcud idi. Amma başqa cür... Burada Xreşçatıka çıxa bilərsən - o da eyni dərəcədə yaxşıdır!"
Amerika iki ukraynalını, bir rusu və bir tatarı həvəslə qarşıladı. San-Fransiskoda oğlanlara şəhərin "qızıl açarı" təqdim edildi. Orada onlar həmçinin ilk dəfə televizor gördülər. Uşaqlar çoxsaylı mətbuat konfransları keçirdilər və demək olar ki, hər yerdə eyni sualı verdilər: "Çəkmələrin dadı necədir?"
Sovet rəsmiləri xilas edilmiş əsgərlər haqqında Amerikanın hesabatına yalnız üçüncü gün cavab verdilər...
Evə qayıtdıqdan sonra onlara təntənəli qəbul təşkil edildi və Qırmızı Ulduz ordeni təqdim edildi. Müdafiə naziri Malinovski xilas edilmiş əsgərlərə şturman saatı hədiyyə etdi ki, "bir daha yollarını azmasınlar". Sovet lideri Nikita Xruşşov özü onlara təbrik teleqramı göndərdi.
Bütün ölkə onlar haqqında danışırdı.
Vladimir Semyonoviç Vısotski həmçinin "Qırx Doqquz Gün" mahnısını əsgərlərə həsr etmişdi: "...Bütün çətinliklər bitdi - Onlar yenidən xidmət edirlər! - Nə, okean ələ keçirdi?! "Kryuçkovski, Poplavski, Fedotov və onlarla birlikdə Ziqanşin Aşan!"
Xüsusi imtiyazlar və ya titullar yox idi.
Bəli, "xilas edilmiş barja" - təyyarədaşıyan gəmi Kearsarge əsgərləri aşkar edəndə barjanın özü acınacaqlı vəziyyətdə idi - yarı suya batmış, fırtınalardan əziyyət çəkmiş və mühərrikləri çoxdan sıradan çıxmışdı. Amerika komandanlığı bu "paslanmış dəmir parçasını" okeanın o tayından çəkməyin mənasız və digər gəmilərin keçməsi üçün təhlükəli olduğuna qərar verdi. Beləliklə, dəniz adətinə görə, barjanın "xəyal gəmisi"nə çevrilməsinin və gecə toqquşmasına səbəb olmasının qarşısını almaq üçün onu batırmaq qərarına gəldilər. Amerikalılar barjaya göyərtə toplarından atəş açdılar və barja Sakit Okeanın dibinə batdı.
Əsgərlər xatırladılar ki, "qutularının" (onlar belə adlandırırdılar) həlak olmasını izləmək... ağrılı idi — 49 gün ərzində bura onların yeganə quru torpağı oldu. Onların taleyi adi idi — Sovet əskərinin taleyi...
İqor Repeşko
TEREF

