Hiyerogliflerin okunmasını mümkün kılan Rosetta (Reşit) Taşı'nı Fransızlar buldu.
Ehramlar (Piramitler) Muharebesi ile Napolyon, Mısır yolunda önemli bir adım atmıştı. Rakiplerini (Memlükler? ya Osmanlıar) Piramitlerin önünde mağlup etmeyi başararak bu kadim toprakları işgal etmeye başladı.
Napolyon, Mısır'a gelirken yanında 130'dan fazla Fransız bilim insanı getirerek bölgenin tarihinden iklimine varıncaya dek inceleyen bir enstitü (Mısır Enstitüsü) kurmuştu.
Bu enstitünün çalışmaları sonrası kadim Mısır tarihini anlamamızı sağlayacak ve Mısır hiyerogliflerinin okunmasını mümkün kılacak Rosetta Taşı keşfedilecekti.
Hiyerogliflerin sırrı nasıl çözüldü?
Kutsal yazı anlamına gelen hiyeroglif daha çok tapınaklarda ve sarayda kullanılan bir çeşit "ölüler dili"ydi. Mısır halkının kullandığı gündelik dil "Hiyeratik" olarak adlandırılıyordu. Mezarlarda özellikle bu dilin (hiyeroglif) kullanılması ve halk arasında yaygınlık kazanmaması zamanla unutulmasının en önemli nedeniydi.
Pierre-François Bouchard isimli bir komutanın Reşit kentinde yaptığı bir keşif tüm kadim Mısır'ın kaderini değiştirecekti.
760 kg, 114 cm x 72 cm x 28 cm olan koyu mavi-gri, bazalt taş Mısır hiyeroglifinin adeta altın anahtarıydı; çünkü taşta hiyeroglif, demotik ve eski Yunanca ile aynı metin kazılmıştı.
Bu Antik Mısır dilinin hem fonetiğini hem de semantiğini çözecek devrim niteliğinde bir buluştu.
Rosetta Taşı 1802 yılında tüm Fransız teçhizatı ile beraber İngilizlerin eline geçti ve incelenmek üzere Londra'ya getirildi; ama Fransızlar akıllıca davranmış ve taşın üstünde yazan her detayı kopyalayarak Paris'e göndermeyi başarmışlardı.
Şimdi Fransız ve İngiliz bilim insanları tıpkı ülkesinin ordularının yaptığı gibi Rosetta Taşı'nın sırrını çözmek için birbiriyle yarışacaklardı.
Bu taşın sırrını, yani hiyeroglif yazısını ilk defa çözen bir Fransız dilbilimci olan Jean-Francois Champollion olacaktı.
Champollion, hiyerogliflerdeki görsellerin bazılarının kelimelere, bazılarının hecelere ve kalanlarının da harflere denk geldiğini gördü.
Champollion'un Mısır'daki Kıptî lisanına olan hâkimiyeti bu metni çözmesindeki önemli etkenlerden birisiydi; çünkü Kıptîler Antik Mısır halkının kullandığı lisanın devamını yaşatıyorlardı.
Bugün Antik Mısır'a dair neredeyse bildiğimiz her şeyi borçlu olduğumuz Rosetta Taşı, Londra'daki British Museum'da sergilenmektedir.
Napolyon Mısır'ı işgal etmeye kalkmasa bu taş belki de hiçbir zaman bulunamayacaktı; çünkü Reşit'te askerî kale genişletme çalışmaları sırasında keşfedildi.
Soner Işık
TEREF