Biz məktəbə 1965-ci ildə, müharibənin bitməsindən 20 il sonra başladıq. O vaxtlar elə bil çoxdan bitmişdi... Əlbəttə ki, yeddi-səkkiz yaşında müharibə haqqında indiki yeddi yaşlı uşaqlardan daha çox şey bilirdik. Hətta bağçanın böyük qrupunda belə Pioner qəhrəmanlarının adlarını bilirdik, "Smuglyanka" və "Katyuşa" mahnılarını oxuyurduq və partizanların kim olduğunu və nasistləri necə məğlub etdiklərini izah edə bilirdik. Müharibə haqqında böyüklər üçün filmlərə baxırdıq və "Skautun istismarı" və "Cəsur insanlar"dan sitatları oxuyurduq. Bəs aramızda "Körpünün altında tutulan" "Quyruğu olan Hitler" haqqında şeiri oxumayan varmı?! Amma yenə də müharibə bizə çox uzaq bir şey kimi görünürdü, hansı kitabların yazıldığı və hansı filmlərin çəkildiyi haqqında bir şey... Sinfimizdə Edik adlı bir oğlan var idi. O, polyak idi. Atası diplomat idi. Xarici diplomatların ailələri məktəbimizin yaxınlığında yaşayırdı və uşaqlar - polyaklar, çexlər, macarlar və almanlar - bizimlə oxuyurdu. Edik və qardaşı Zbışek nadinc, təkəbbürlü və davakar idilər. Bir gün məktəbdən evə gedərkən bəzi oğlanlar məni pusquya saldılar və qartopu atdılar. Qartopu sərt və buz kimi idi. Zbışek birini atdı və gözümə dəydi. Kəskin ağrıdan qışqırdım və üzümü tutdum. Oğlanlar qışqırığımdan donub qaldılar, sonra Edik mənə tərəf qaçdı: "Bağışla, bağışla, evimizə gedək, anam sənə kömək edəcək!" o, qorxu ilə dedi və məni evə tərəf çəkdi. Biz çatanda Zbışek həyəcanla qapı zəngini çalmağa və döyməyə başladı. Qapı açıldı. Qardaşların anası astanada dayandı. Oğlanlar tez bir zamanda polyak dilində danışmağa başladılar və baş verənləri izah etdilər. "Hər şey qaydasındadır, hər şey qaydasındadır, yuyub apararıq, hər şey keçib gedəcək", - deyə anaları məni sakitləşdirdi. Şişmiş gözümü açdım və çox şirin, sarışın, boz gözlü, mehriban bir təbəssümlü bir qadın gördüm. Gözümü necə yuduğunu, necə damcılatdığını xatırlamıram... Yadımdadır, mənə çox dadlı jele verdiyini... Və sonra Lena mənə bir fincan verəndə BUNU gördüm!... Zorakılığımın anasının qolunda, biləyinin bir az yuxarısında döymə var idi! O vaxtlar yalnız kişilərin döymələri olurdu. Məsələn, atamın qolunda təyyarə var idi. O vaxtlar qadınlar döymə etdirmək vərdişində deyildilər... Evə çatanda atama Edikin evində olduğumu, məni jele ilə qonaq etdiklərini və Ediklə Zbışekin anasının qolunda döymə olduğunu dedim! "Hansı döymə?" - atam soruşdu. "Bəzi rəqəmlər", - cavab verdim. Atam qaşqabağını saldı, üzü diqqətli və ciddi oldu. "O, konsentrasiya düşərgəsində idi", - deyə sakitcə dedi, ayağa qalxıb pəncərəyə tərəf getdi... Konsentrasiya düşərgəsinin nə olduğunu bilirdim. Bu yaxınlarda balaca bir məhbus haqqında bir kitab oxudum; orada şəkillər var idi, zolaqlı paltarlı bir oğlan... Amma hər şeyin səndən çox uzaqda olduğu bir kitab və ya film bir şeydir, sinif yoldaşının anasının əlindəki rəqəmlər isə tamamilə başqa şeydir... Və sonra, həmin anda, atam pəncərəyə yaxınlaşanda birdən müharibənin çox yaxın olduğunu, bu yaxınlarda baş verdiyini hiss etdim və qorxdum... Sonra Edik mənə anasının əslən Leninqraddan olan rus olduğunu dedi. 1941-ci ildə o, on bir yaşlı bir qız Baltikyanı ölkələrdəki pioner düşərgəsində idi. Nasistlər SSRİ-yə hücum edəndə düşərgədəki uşaqları götürmək mümkün olmadı və onlar əsir götürüldülər. Sonra əvvəlcə Baltikyanı ölkələrdə, sonra Polşada konsentrasiya düşərgələrində dəhşətli illər gəldi... Düşərgələrin birində yarımölü bir qızı polyaklar xilas etdi və onu kazarmalarında gizlətdi. O, sağ qaldı və Polşada qaldı, evləndi və sonra tale onu Sovet İttifaqına qaytardı, bu dəfə Polşa diplomatının həyat yoldaşı oldu. Leninqradın mühasirəsi zamanı bütün ailəsi həlak oldu, amma o, ölümə məhkum olaraq sağ qaldı!! O, öz ölkəsinə qayıtdı, amma bir daha heç vaxt, heç vaxt Leninqrada getmədi. O, bunu edə bilmədi, müharibənin dağıtdığı və məhv etdiyi uşaqlığını və aclıqdan ölən ailəsini xatırlamaq çox ağrılı idi... İnsanlar məndən müharibəni və faşizmi necə başa düşdüyümü soruşanda, biləyində əyri rəqəmləri olan incə bir qadının əlini xatırlayıram...
Olqa Zvereva
TEREF