Bu fotoşəkil 1903-cü ildə Şərqi Londonun Bou şəhərindəki Bryant & May kibrit fabrikinin içərisində çəkilib.
Gənc qadınların üzlərinə baxın. Çənələri şişmiş, çürümüş, qaranlıqda parıldayır. Onlar yeniyetmələrdir — 14, 15, 16 yaşlarında. Bu xəstəliyə "Fosfor Çənəsi" deyilirdi.
Onların işi kibritləri ağ fosfora batırmaq idi. Ağ fosfor zəhərdir. Onlar onu hər gün nəfəs alırdılar. Əvvəlcə dişləri töküldü. Sonra diş ətləri yaşıl və qara rəngə çevrildi. Sonra bütün çənə sümükləri çürüdü və həkim ağrıkəsicilər olmadan onları kəsməli oldu. Bəziləri qışqıraraq öldü.
Zavod sahibləri bilirdilər. Onlar 1880-ci ildən bəri ağ fosforun öldürdüyünü bilirdilər. Amma ucuz idi. Daha təhlükəsiz qırmızı fosfor üç dəfə baha idi. Buna görə də ağ fosforla davam etdilər.
Bu qızlar həftənin 6 günü, gündə 14 saat 4 şillinqə işləyirdilər. Danışsalar cərimə olunurdular. Kibrit düşərsə döyülürdülər. Gecələr üzləri fosforla parıldayırdı - London küçələrində onlara "kabuslar" deyilirdi.
1888-ci ildə onlardan 1400 nəfəri tətilə çıxdı. Hamısı yeniyetmələr idi. Sara Çepmen adlı 16 yaşlı bir qızın rəhbərliyi altında. Üzləri şişmiş halda Parlamentə yürüş etdilər və dedilər: "Çürüməkdənsə, acından ölməyi üstün tuturuq".
London şoka düşdü. Və nəhayət, 1908-ci ildə Britaniya ağ fosforu qadağan etdi - bu qızların sayəsində.
Bu, orta əsrlər dövrü deyildi
Onlar sadəcə fabrikdə işləyən yeniyetmə qızlar idilər... amma cəsarətləri bir milləti dəyişməyə məcbur etdi.
Eltac Heydərli