Firdovsinin məşhur "Şahnamə" ("Padşahlar kitabı") epik poemasından fars və ya türkmən miniatürünün bir parçası. Dini islahatçı Məzdəkin və onun davamçılarının edamını təsvir edir.
Əleyhdar (cəllad): Sasani kralı I Xosrov Ənuşirvan (Ədalətli).
Qurban: Kahin-islahatçı Məzdək və qardaşı.
Məzdəkin təlimləri: O, sosial bərabərliyi təbliğ edir və dövrün zadəgan və kahinlik ənənələrinə zidd olan əmlakın (arvadlar və kölələr də daxil olmaqla) ümumi istifadəsini müdafiə edirdi. Kral Xosrov öz təlimlərini dövlətin (hakimiyyət, xəzinə və ordu) təməllərini sarsıdan təhlükəli bir bidət hesab edirdi.
Miniatür XV əsrə (Qara Qoyunlu və ya Ak Qoyunlu Türkmən sülalələri dövrü) aiddir. Düzlük: Təsvir dərin perspektivdən məhrum olan parlaq rəng sıçrayışları üzərində qurulub.
Rənglər: Sinabru qırmızısı, firuzəyi və bol qızılı rəng üstünlük təşkil edir.
Kompozisiya: Hadisələr qapalı məkanda — "sehrli bağda" (tağları olan bina) baş verir.
İllüstrasiya vəhşi qırğının kulminasiya nöqtəsini əks etdirir. Firdovsinin təsvir etdiyi əfsanəyə görə:
Bağ tələ kimi: Kral Xosrov Məzdəki və zadəganlarını əfsanəyə görə gizli yeraltı rabitə sisteminə malik olan bağa dəvət etdi.
Ardınca gedənlərin edamı: Məzdəkin gözləri qarşısında kralın əsgərləri onun ardıcıllarını çıxardılar. Xosrovun əmri ilə onlar əvvəlcədən qazılmış çuxurlarda başıaşağı basdırıldılar.
Dəhşətli bir cəza: Məzdəkin özü başyaşı asıldı. Daha sonra kral kafirin cəsədinin oxlarla vurulmasını əmr etdi (oxçular üçün hədəf kimi istifadə olunurdu).
Bu miniatür təkcə tarixi bir hadisənin illüstrasiyası deyil. Birincisi, orta əsr sənətinin zərifliyi (dəbdəbəli geyim, memarlıq) və qəddar reallığı (qan, işgəncə) necə birləşdirdiyini aydın şəkildə nümayiş etdirir. İkincisi, dövlət quruluşunun və ənənəvi dinin radikal məzhəbçilik üzərində qələbəsini alleqorik şəkildə təsvir edir. Adətən miniatürlərdə taxtda və ya at belində oturmuş şəkildə təsvir edilən Xosrov padşah burada ali hakim, "ədalətli bərabərsizliyin" "bidətçi bərabərliyə" qarşı müdafiəçisi kimi çıxış edir.
Gm Rəşid Ziyatdinov
TEREF