Osmanlı ve Selçuklu döneminde, özellikle Nevruz yani yeni yıl gecesinde, İşret Meclisi adı verilen içki meclislerinde, halka şeklinde oturulur, İçine şarap doldurulan büyük bir kase, elden ele dolaştırılarak şarap içilirdi. Kadehin daire içinde dolaşmasına Devr-i Kadeh denir ve feleğin devri ile arasında bağ kurulurdu.
Güneş’in Koç burcuna girmesi ve baharın gelmesi, işret yani içki meclislerini de müjdelerdi. Kadı Burhanettin şöyle yazar.
Tolu ayah vir iy sâkî zîrâ nev-rûz çağıdur,
Şerefdedür hamelde şems ayag onun ayagıdur.
Tolu kadeh ver ey saki zira Nevruz vaktidir,Güneş Koç burcunda şereftedir, kadeh onun kadehidir.
Eski Türkçe Tolu, şarap ve içki anlamına gelirken, Ayak-Ayah Kadeh anlamına gelmektedir. Güneşin Koç Burcuna girmesi, Nevruz yani yeni yılı başlatır. Güneş Koç Burcunda yüceldiği konumdadır.
Sâkiler seyyârelerdür meclis ehli sâbitât,
Sakiler gezegenler, meclisindekiler de sabit yıldızlardır.
Ahmed-i Dai, içki sunanları gezegenlere, mecliste içki içenleri ise sabit yıldızlara benzetir. Sabit yıldızlar 28 tanedir. 28 Ay konağı adı da verilir. Bu yüzden meclistekilere içki dağıtan gök küresi çoğunlukla gökyüzündeki Ay’dır. İçki sunan Ay yüzlü güzeller, gökteki Ay’a ve Venüs'e benzetilir.
Çağatay edebiyatında şöyle ifade edilir.
Siniŋ bezmiŋde éy sultan-ı huban,
Ayakçı mühr-ü Saki Zühre vü Ay.
Ey güzeller sultanı, senin meclisinde,
Ayakçı Güneş, Saki ise Venüs ve Ay’dır,
Yeni yıla girerken içki içmek, Türk kültüründe, Selçuklu ve Osmanlıda devam etmiştir. Gökteki 7 seyyare övülür ve ululanır. Gezegenler ve Gökyüzü için şiir yazmak, Sümer döneminden gelen bir gelenektir. Sümer döneminin Tanrıları ve Tanrıçaları, gökyüzünde eril ve dişil nitelik verilen gezegenlerdir. Enlil-Enki- İnanna-Nanna; Satürn, Jüpiter, Venüs ve Ay'a karşılık gelir. Eski insanların Tanrı ve Tanrıça olarak tapındığı, ilahilerle övdüğü gezegenler, Divan ve Halk şiirlerinde yüceltilmeye devam etmiştir. Nuray Bilgili