Qəhrəmanlıq obrazlarını görmüsünüz: sonsuz tarlalar, ilk taxıl məhsulu. Bəs nəyin bahasına?
Oxuyacağınız şey uydurma deyil, sənədləşdirilmiş faktlardır. Qanınızı soyudacaq "böyük qəhrəmanlığın" digər tərəfi.
1954-1960-cı illər arasında SSRİ "Tınqa Şabuyl" əməliyyatını həyata keçirdi. "Boş torpaqları geri almaq" adı altında Sovet rəhbərliyi qədim məzarları partlatdı və qazaxların müqəddəs əcdad qəbiristanlıqları olan ata-baba korimdarını kotanla yerlə-yeksan etdi.
Təsəvvür edin: əsrlər boyu toxunulmaz olan şey sadəcə yerlə-yeksan edildi.
Qazaxıstan Respublikasının Mərkəzi Dövlət Arxivində (Fond R-1146) yüzlərlə məktub var. İnsanlar onlardan traktorları dayandırmalarını xahiş etdilər! Lakin sovxoz direktorları Xruşşovun əmrlərini yerinə yetirdilər: daş kesenləri dinamitlə partlatdılar və təməlləri inək tövlələri tikmək üçün istifadə edildi.
Amma bu, hamısı deyil.
Təkcə Kokşetauda 50-dən çox kənd xəritədən yoxa çıxdı.
700 QAZAX MƏKTƏBİ rus dilinə keçirildi. Akmolada isə möcüzəvi şəkildə yalnız biri qaldı!
Keçmiş cinayətkarlar kütləvi şəkildə çöllərə köçürüldü. Sərxoşluq və quldurluq "çiçəkləndi".
Nəticə? Artıq çörək qalmadı. Ekoloji çöküş SSRİ-ni ABŞ və Kanadadan taxıl almağa məcbur etdi.
Biz bir milyard pud taxıl aldıq... Amma bütöv bir xalqın xatirəsi əlimizdən alındı. Bu, unudulmayan bir tarixdir. Arxiv sənədləri də məhz bu barədə qışqırır. MƏNBƏLƏR:
1. Kadyrjan Abuov, “Qazaxıstan tarixinin “aktandak” betterinen”, Almatı, 1994.
2. Qazaxıstan Respublikasının Mərkəzi Dövlət Arxivi (Fond R-1146).
Əsli Dərkəmbayoğlu