Rusiya Federasiyasında ümumilikdə 9 türk mənşəli muxtar qurum (respublika və dairə) mövcuddur.
Rusiya inzibati bölgüsündə birbaşa "türk vilayəti" statuslu subyekt yoxdur, lakin yerli (titul) xalqı türk kökənli olan muxtar respublikalar və bir muxtar dairə fəaliyyət göstərir.
Bu qurumların ümumi ərazisi təxminən 3,7-3,8 milyon km² (Rusiya ərazisinin 20%-dən çoxu), ümumi əhalisi isə təxminən 11,5 - 12 milyon nəfər civarındadır.
Aşağıdakı cədvəldə Rusiya Federasiyası tərkibindəki türk muxtar qurumlarının siyahısı, əraziləri və təxmini əhali sayları təqdim olunub:
Rusiya Federasiyasındakı Türk Muxtar Qurumları
Muxtar Qurumun Adı
Yerləşdiyi Region Sahəsi (km²) Əhalisi (Təxmini) Titul (Yerli) Türk Xalqı
Saxa Respublikası (Yakutiya) Sibir / Uzaq Şərq ~3.083.500 ~1.000.000 Yakutlar (Saxalar)
Başqırdıstan Respublikası Volqaboyu - Ural ~143.600 ~4.050.000 Başqırdlar
Tıva Respublikası (Tuva) Sibir ~168.600 ~335.000 Tıvalılar
Tatarıstan Respublikası Volqaboyu - Ural ~68.000 ~4.000.000 Tatarlar
Xakasiya Respublikası Sibir ~61.900 ~530.000 Xakaslar
Çuvaşıstan Respublikası Volqaboyu - Ural ~18.300 ~1.170.000 Çuvaşlar
Kabardin-Balkar Respublikası* Şimali Qafqaz ~12.500 ~900.000 Balkarlar
Qaraçay-Çərkəz Respublikası* Şimali Qafqaz ~14.100 ~470.000 Qaraçaylılar
Altay Respublikası Sibir ~92.900 ~220.000 Altaylılar
CƏMİ — ~3.663.400 km² ~12.675.000 nəfər —
Qeyd 1: Kabardin-Balkar və Qaraçay-Çərkəz respublikaları iki fərqli etnik qrupun (biri Qafqaz mənşəli, digəri Türk mənşəli) müştərək qurduğu respublikalardır. Bu respublikalarda balkarlar və qaraçaylılar türk mənşəli xalqlardır.
Qeyd 2: Krasnoyarsk diyarının daxilində yerləşən və dolqan türklərinin yaşadığı Taymır (Dolqan-Nen) Muxtar Dairəsi də (ərazisi ~862.000 km²) coğrafi olaraq türk yurdu hesab olunur, lakin o, inzibati cəhətdən müstəqil subyekt statusunu itirərək Krasnoyarsk diyarına birləşdirilmişdir.
Əhali və Demoqrafiya Haqqında Önəmli Faktlar
Ərazi Böyüklüyü: Sibirdə yerləşən Saxa Respublikası (Yakutiya) təkcə Rusiya daxilində deyil, bütün dünyada ən böyük inzibati ərazi vahididir.
Etnik tərkib: Bu respublikaların bir qismində (məsələn, Tatarıstan, Tıva, Çuvaşıstan) türk xalqları ümumi əhalinin çoxluğunu təşkil etdiyi halda, bəzilərində (məsələn, Xakasiya və Altay) uzunillik miqrasiya siyasəti səbəbindən rus əhalisi üstünlük təşkil edir. Digər Türk Toplumları: Dağıstanda yaşayan kumıklar və noqaylar kimi böyük türk icmalarının isə ayrıca bir muxtar respublikası yoxdur, onlar çoxmillətli Dağıstan Respublikasının tərkibində yaşayırlar.
Aydın Qasımlı