"Səfəvilərin hökumətinin Şah İsmayıl I tərəfindən qurulması iyirminci əsrdə əsasən İranın mövcudluğunda həlledici an kimi qəbul edilirdi. Bəzi alimlər Səfəvi dövlətinin qurulmasını Sasanilər sülaləsinin çökməsindən bəri 'ərəblərin' və ya 'türkmən-moğolların' hökmranlığı altında qalan fars siyasi özünəməxsusluğunun yenidən doğulması kimi görürlər. Bu mövqenin tərəfdarları iyirminci əsr etnik-irqi arqumentlərinə tez-tez müraciət edərək, ya Səfəvi sülaləsində 'ari' elementini (məsələn, Şah İsmayılın açıq dəri rəngini, gözlərini və saçlarını vurğulamaqla və ya orta əsr sülaləsinin kürd mənşəyini önə çıxarmaqla, çünki müasir dilçilikdə kürd dili 'iran' dili kimi hesab olunur) vurğulamağa çalışırlar və ya Səfəvilərin tərəfdarlarının 'iran' bölgələrindən (məsələn, Xəzər dənizi sahilindəki Talış kimi) gəlməsini Səfəvi tərəfdarlarının Türkiyə və ya Anadolu bölgələrindən olan tərəfdarları ilə qarşılaşdırırlar. Bu cür etnik milliyyətçilik anlayışlarının tamamilə anaxronik və müzakirə edilən dövrə aidiyyəti olmadığı açıq-aydındır.
İkinci düşərgə isə ardıcıllıq yox, yenilik üzərində təbliğ edir. Bu yanaşmanın tərəfdarları iddia edirlər ki, Səfəvilərin fəthləri ilə yaradılan və on iki imam şiəliyinin tətbiqi ilə homojenləşdirilmiş dövlət mahiyyət etibarilə İranı İslam dünyasından təcrid etdi və beləliklə, sonradan müasir İran milli dövlətinin əsasını qoydu. Bu arqument ilk baxışda təqdirəlayiq görünsə də, daha yaxın təhlil zamanı bu arqumentin tamamilə Avropa müstəmləkəçiliyinin həlledici dövrünü, on doqquzuncu və iyirminci əsrlərin əvvəllərini göz ardı etdiyi məlum olur. Müasir İranın heç bir genealogiyası İranın rus və britaniya yarı-müstəmləkəçiliyinin əhəmiyyətini və onların Qacar İranının (və yeni milli dövlət olan Əfqanıstan) ərazi bütövlüyünü dəstəkləmək marağını unuda bilməz.
Qısacası, Şah İsmayılın yüksəlişini müasir İran milli dövlətinin yaranma anı kimi qəbul etməyin lehinə olan hər iki arqument məhdud, anaxronik və anti-tarixi milliyyətçilik çərçivəsində fəaliyyət göstərir."
Mənbə: Ali Anooshahr, "The Body Politic and the Rise of the Safavids", s. 13 П
Самир Агаяр