Hıristiyan geleneğine göre, on iki havari, Nasıralı İsa'nın en yakın öğrencileriydi ve ölümünden sonra Hıristiyanlığı yaymakla görevli başlıca kişilerdi. Sonraki yaşamları hakkında bilinenlerin çoğu, Yeni Ahit anlatımlarından, eski Kilise geleneklerinden ve ilk Hıristiyan Kilise Babaları'nın yazılarından gelir; tam kapsamlı çağdaş tarihsel kayıtlardan değil.
Hz İsa'nın çarmıha gerilmesinden sonra, havariler bilinen dünyanın çeşitli bölgelerinde vaaz vermiş ve çoğu zaman zulümle karşılaşmışlardır. Gelenek, çoğunun şehit olarak öldüğünü, Yuhanna'nın ise ileri yaşta doğal yollardan öldüğünü ileri sürer.
Petrus: Havari grubunun lideri olarak kabul edilir. Geleneğe göre, Roma'da vaaz vermiş ve Neron'un zulmü sırasında idam edilmiştir. İsa gibi ölmeye layık görmediği için kendi isteğiyle baş aşağı çarmıha gerildiği rivayet edilir.
Andreas: Petrus'un kardeşi. Gelenek, onu Karadeniz ve Yunanistan bölgelerinde müjdeyi yayarken konumlandırır. Patras'ta şehit edildiği, daha sonra "Aziz Andreas haçı" olarak bilinen X şeklindeki bir haça çivilendiği rivayet edilir.
JAKOB/ Yakup (Büyük): Zebedi'nin oğlu ve ilk öğrencilerden biri. Kral Hirodes Agrippa I'in emriyle idam edildiği doğrudan İncil'de belirtilen tek kişidir. İlk şehit havari olarak kabul edilir.
Yuhanna: Büyük Yakup'un kardeşi ve geleneksel olarak Yuhanna İncili ile Vahiy Kitabı'nın yazarı olarak tanımlanır. Gelenek, Patmos'a sürgün edildikten sonra Efes'te doğal yollardan ölen tek havari olduğunu ileri sürer.
Filipus: Küçük Asya'da, özellikle Frigya'da vaaz vermekle ilişkilendirilir. Gelenek, onu Hierapolis'te şehit olarak sunsa da, ölümüyle ilgili farklı versiyonlar mevcuttur.
Bartolomeos: Bazı geleneklerde Natanael olarak da tanımlanır. Ermenistan'da müjdeyi yaydığı ve son derece şiddetli bir şehitlik yaşadığı kabul edilir, ancak anlatımlar ayrıntılarda farklılık gösterir.
Tomas: diriliş konusundaki ilk şüphesiyle bilinir. Gelenek, Hıristiyanlığı Hindistan'a kadar götürdüğünü ve burada mızraklarla şehit edildiğini belirtir.
Matta: Eski bir vergi tahsildarı ve geleneğe göre İncil'in yazarı. Etiyopya veya Pers'te müjdeyi yaydığı ve burada şehit olarak öldüğü kabul edilir.
Yakup (Küçük): Alfeos'un oğlu olarak tanımlanır. Gelenek, onu Kudüs'teki Hıristiyan topluluğunun lideri olarak sunar ve Tapınak'tan atılıp ardından dövülerek öldüğünü belirtir.
Yahuda Taday: Simun Zelotes ile birlikte Mezopotamya ve Pers'te vaaz vermekle ilişkilendirilir. Gelenek onu şehit olarak kabul eder; ya bir kalabalığın şiddetiyle öldüğü ya da zulüm kampanyalarında idam edildiği rivayet edilir.
Simun Zelotes: Çeşitli geleneklere göre Orta Doğu ve Pers bölgelerinde vaizlik yapmıştır. Ölümü şiddetli bir şehitlik olarak tanımlansa da, birden fazla versiyonu mevcuttur.
Matthias: Yahuda İskariot'un yerine seçilmiştir. Gelenek, havarilik görevini sürdürdüğünü ve şehit olarak öldüğünü ileri sürer, ancak ayrıntılar belirsizdir.
Genel olarak, havarilerin figürü tarihi, geleneği ve efsanevi unsurları bir araya getirir. Ölümlerinin ayrıntılarının ötesinde, önemleri antik dünyada Hıristiyanlığın yayılmasının temel taşı olarak oynadıkları role dayanır.
Nihat Köklü
TEREF