"Hər keçmiş qınanmağa layiqdir: həm insan gücünün, həm də insan zəifliyinin həmişə mövcud olduğu bütün əməllər də belədir..." Nitsşe
12 may 1945-ci ildə general Andrey Vlasov Çexoslovakiyada Sovet əks-kəşfiyyat agentləri "SMERŞ" tərəfindən həbs edildi.
Əməliyyat kapitan Mixail Yakuşevin (1-ci Ukrayna Cəbhəsinin 25-ci Tank Korpusu) komandanlığı altında kəşfiyyat qrupu tərəfindən həyata keçirildi. Hər şey sovet tank heyətlərinin Amerika arxasına gedən nəqliyyat vasitələrinin karvanını saxlaması ilə başladı. Nəqliyyat vasitələrinin birində ROA kapitanı Pyotr Kuçinski dindirildikdən sonra onlara generalı harada axtarmaq lazım olduğunu söylədi.
Vlasov yorğanla örtülmüş minik avtomobilində idi. Yakuşev qapını açanda Vlasov Amerikanın himayəsi altında olduğunu və danışıqlar üçün ABŞ-ın 3-cü Ordusunun qərargahına getdiyini iddia etməyə çalışdı. Həbs edildikdə general Stalin tərəfindən imzalanmış 2-ci Zərbə Ordusu komandirinin arayışını və müharibə boyunca xidməti gödəkçəsinin döş cibində saxladığı partiya üzvlük vəsiqəsini təqdim etdi.
Həbsdə iştirak edən amerikalı polkovnik general üçün vasitəçilik etməkdən çəkindi... Deyilənə görə, sonradan SSRİ-də amerikalıya həbsdə iştirak edənlərdən biri kimi mükafat vermək çağırışları edilib! Maraqlıdır ki, onun sürücüsü, adyutantları və ROA komandanlığındakı yoldaşları - heç biri generalı xilas etməyə belə cəhd etməyib. Sonradan hamısı ROA-dakı xidmətlərinə görə bəraət qazanıblar. Üstəlik, hər ikisi xaini tutmaq əməliyyatında fəal iştirak etdiklərinə görə mükafatlandırılıblar.
Ertəsi gün Vlasov nəqliyyat təyyarəsi ilə Moskvaya göndərilib.
1946-cı ilin yayında general edam edilib...
Bəzi maraqlı faktlar:
- 1945-ci ilin aprelində İspaniya diktatoru Franko Vlasova siyasi sığınacaq verib və onu tamamilə təhlükəsiz olduğu İspaniyaya aparmaq üçün xüsusi təyyarə göndərib, lakin Vlasov əsgərlərini tərk etməkdən imtina edib.
- ABŞ ordusunun kapitanı R. Donahue də Vlasovu gizli şəkildə Amerika işğal zonasının dərinliklərinə aparmağı təklif edib, lakin Vlasov yenə də tabeliyində olanları tərk etməkdən imtina edib, ROA əsgər və zabitləri üçün siyasi sığınacaq istəmək ümidi ilə.
- Vlasov son ana qədər inanırdı ki, Amerika komandanlığını (xüsusən də general Pattonun qərargahını) Qərbin SSRİ-yə qarşı gələcək müharibəsi üçün ROA-nı mütəşəkkil bir qüvvə kimi qorumağın zəruriliyinə inandıra bilər. O, bütün əsgərləri üçün "siyasi qaçqın" statusu almağa ümid edirdi, lakin Yalta Konfransının hərbi əsirlərin ekstradisiyası şərtlərinin Müttəfiqlər üçün prioritet olduğunu anlamırdı. Yeri gəlmişkən, Vlasovun alman hərbi formasında çəkilmiş bir dənə də olsun şəkli qalmayıb. General həmişə fərqləndirici nişanları olmayan sadə hərbi forma və general zolaqları olan formalı şalvar geyinir, şüurlu şəkildə alman zabiti olmadığını, "müstəqil" rus hərəkatının lideri olduğunu vurğulayırdı. General zolaqlarını şalvarında saxlamaq vacib psixoloji element idi - bu, onun sovet general-leytenantı statusuna birbaşa istinad idi. Vlasov tez-tez hansı orduda xidmət etməsindən asılı olmayaraq, general rütbəsinin ona məxsus olduğunu deyirdi. Geyimindəki ROA mənsubiyyətinin yeganə nişanı, sol qolunda qalxan və mavi Müqəddəs Andrey xaçı olan parça şevron, eləcə də papağında ROA kokadası idi.
Bir alman generalı bir dəfə demişdi: "Biz Vlasovu əsgərlərindən istifadə etdiyimiz kimi istifadə edirik: ət kimi, amma siyasi sousla."
1945-ci ilin iyun və avqust aylarında ROA əsirlərinin Sovet tərəfinə kütləvi şəkildə köçürülməsi başladı. Bu, tez-tez güclə edilirdi: Amerika əsgərləri müqavimət göstərən insanları yük maşınlarına və qatarlara məcbur etmək üçün dəyənək və silahlardan istifadə edirdilər. Müharibə əsirləri düşərgələrində kütləvi intiharlar başladı - ROA əsgərləri SSRİ-də onları ya edam, ya da QULAQ gözlədiyini başa düşürdülər. İnsanların etiraz olaraq biləklərini kəsməsi və ya Amerika mühafizəçilərinin qarşısında özlərini asması halları var idi...
Az sayda insan xilas edildi... əsasən Sovet vətəndaşlığı olmayan birinci dalğa mühacirləri (Ağ Qvardiyaçılar) (Yalta müqavilələri onlara şamil edilmirdi), eləcə də fərdi Amerika zabitləri və ya dini təşkilatlar tərəfindən vasitəçilik edilən və onları şəxsi fermalarda gizlədən şəxslər. Amerika ictimaiyyəti və bəzi hərbi rəsmilər (General Patton da daxil olmaqla) ekstradisiya siyasətini "utancverici fəsil" kimi tənqid etdilər, lakin o dövrdə Vaşinqtonun siyasi iradəsi sarsılmaz idi...
İqor Repeşko
TEREF