Antik çağda Avrasya’nın uçsuz bucaksız bozkırları, hürriyetlerine olan düşkünlükleri, atlı kültürleri ve teşkilatçı yapılarıyla bilinen İskit (Saka) Türklerinin anavatanı olmuştur. İskit toplumunu döneminin diğer medeniyetlerinden ayıran en belirgin özelliklerden biri, kadına verilen yüksek toplumsal statü ve yönetimde tanınan eşit haklardır. Eski Türk devlet geleneğindeki "Hatun" makamının ve devlet yönetimindeki kadın gücünün en somut örnekleri bu dönemde filizlenmiştir. MÖ 2. yüzyılın sonlarında Karadeniz'in kuzeyindeki steplerde ve Kırım Yarımadası civarında hüküm süren Kraliçe Amage, asil Türk kadınının gerektiğinde devlet idaresini nasıl sırtlayabileceğini, adalet mekanizmasını nasıl işletebileceğini ve askeri dehasıyla bozkırda nasıl nizam kurabileceğini tüm dünyaya göstermiş efsanevi bir Türk hükümdarı ve başkomutanıdır.
1. Devlet İdaresinde Töre Hâkimiyeti ve Yönetimin Ele Alınışı
Eski Türk kültüründe devleti yönetme yetkisi (kut) halkın refahını, güvenliğini ve devletin bekasını korumakla doğrudan ilişkilidir. Kraliçe Amage’nin yönetim sahnesine çıkışı, tam olarak bu asil sorumluluk bilincinin ve Türk töresinin bir gereğiydi.
Yönetim Boşluğu ve Sorunlar:
Amage’nin eşi İskit Kralı Medosakos, bir hükümdara yakışmayacak şekilde devlet işlerini, kurultayı ve halkın sorunlarını tamamen ihmal etmişti. Kendisini lüks, sefahat ve eğlenceye adayan kral yüzünden devlet otoritesi sarsılmış, sınır güvenliği tehlikeye girmiş ve müttefikler savunmasız kalmıştı.
Amage’nin Müdahalesi ve İç Düzen:
Devletin ve halkın sahipsiz kalmasına izin vermeyen Hatun Amage, duruma bizzat müdahale ederek yönetimin dizginlerini eline aldı. Tıpkı modern bir devlet başkanı gibi adil mahkemeler kurdu; halk arasındaki mülk, toprak ve hırsızlık davalarını töreye uygun olarak tarafsızca çözüme kavuşturdu. Sınır boylarına ve stratejik geçiş noktalarına askeri garnizonlar yerleştirerek düşman akınlarına karşı set çekti. Kısa sürede adaleti ve sarsılmaz iradesiyle tüm bozkır dünyasında büyük bir ün ve saygınlık kazandı.
2. Kırım Seferi: Askeri Strateji ve "Yıldırım Operasyonu"
Kraliçe Amage’nin bir askeri deha ve başkomutan olarak tarihe geçmesini sağlayan en büyük olay, Kırım Yarımadası’nda gerçekleşti. Bölgede İskitlerin sadık bir müttefiki olan antik Yunan kolonisi Chersonesos (Hersonesos) halkı, saldırgan komşu bir krallığın kuşatması ve zalimce baskısı altındaydı.
Önce Diplomasi ve Devlet Aklı:
Amage, gerçek bir diplomat gibi hareket etti. Ordusunu hemen savaşa sürmek yerine, karşı tarafa resmi bir elçi heyetiyle birlikte uyarı mektubu gönderdi. Saldırıların derhal durdurulmasını ve müttefiklerinin topraklarından çekilinmesini talep etti.
Kusursuz Askeri Plan:
Karşı taraf bu uyarıyı kibirle reddedince Amage, Türk askeri tarihinin en belirgin özelliklerinden olan hıza, yıpratıcılığa ve baskın etkisine dayalı bir "Yıldırım Operasyonu" planladı. Hantal, yavaş ve lojistiği zor büyük bir ordu toplamak yerine, tamamen hızı tercih ederek yanına sadece 120 seçkin atlı savaşçı (batur/alp) aldı.
Benzersiz Türk Lojistiği ve Tarihi Saray Baskını
Bu operasyonu askeri literatürde benzersiz kılan unsur, Türk atlı kültürünün getirdiği lojistik zeka ve üstün fiziksel dayanıklılıktı.
Yedek At Taktiği:
Amage, her bir savaşçısına kondisyonu ve sürati yüksek 3'er adet yedek at tahsis etti. Savaşçılar bir at yorulduğunda durup dinlenmek yerine, hareket halindeyken (at üstünden atlayarak) diğer temiz ata geçtiler.
Zamanla Yarış:
Bu taktik sayesinde normal şartlarda günlerce sürecek olan yaklaşık 180 kilometrelik (100 stadia) zorlu bozkır ve patika mesafesini, gece gündüz hiç durmadan sadece bir gün içinde katettiler.
Şok Baskın:
Chersonesos’u kuşatan düşman kralı ve ordusu, İskitlerin günlerce uzakta olduğunu varsayarak saraylarında tamamen rehavet içindeydi. Amage ve 120 alpı, hiç beklemedikleri bir anda adeta gökten zembille inmiş gibi düşman sarayına daldı. Bu şok baskın karşısında neye uğradığını şaşıran saray muhafızları direniş gösteremedi. Amage; zalim kralı, ona destek olan korumalarını ve kraliyet ailesini bizzat etkisiz hale getirerek müttefiklerini kesin bir kıyımdan ve esaretten kurtardı.
Kraliçe Amage, bu parlak ve nokta atışı askeri zaferiyle bozkırda Türk adaletinin, koruyuculuğunun ve askeri gücünün ne demek olduğunu dosta düşmana kanıtladı. Zafer sonrasında kibirlenip o toprakları işgal ya da yağma etmedi; tam bir Türk devlet aklıyla hareket ederek bölgede kalıcı huzuru hedefledi. Öldürdüğü zalim kralın yerine, Chersonesos halkına ve çevre topraklara bir daha asla saldırmaması şartıyla kralın küçük oğlunu tahta oturttu ve onu sıkı bir denetim altında tuttu. Böylece Kırım ve Karadeniz çevresinde uzun yıllar sürecek, Türk himayesinde bir barış ve düzen dönemi (Pax Scythica) başlattı.
Batı dünyası ve antik Yunan tarihçileri, ordular yöneten ve devlet idare eden bu güçlü bozkır kadınlarını kendi ataerkil kültürlerinde konumlandıramadıkları için onları "Amazon Efsaneleri" adıyla mitolojiye sürüklemişlerdir. Oysa Kraliçe Amage; kurganları, giyim kuşamları (pantolon, çizme, börk), atlı okçuluk kültürleri ve genetik bağları bilimsel olarak ispatlanmış İskit Türklerinin, tıpkı Tomris Katun gibi etiyle kemiğiyle gerçek olan en kudretli kadın hükümdarlarından biridir. Türk kadınının savaşçı, adil ve devlet kurucu karakterinin antik çağdaki en asil abidesi olarak tarihteki yerini almıştır.
KAYNAKLAR
Polyaenus (Polyainos): Stratagems in War (Strategemata), Kitap 8, Bölüm 56.
(Kraliçe Amage’nin 120 atlı baturuyla yaptığı bu muazzam yıldırım baskınını, yedek at taktiğini ve diplomatik zekasını günümüze ulaştıran en temel, güvenilir ve birincil antik yazılı kaynaktır). [1]
Prof. Dr. İlhami Durmuş: İskitler (Sakalar), Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2008.
(İskitlerin Ön Türk kültürü, kadınların yönetimdeki "Hatunluk" rolü, askeri teşkilatlanması ve stratejileri üzerine yazılmış en kapsamlı akademik eserlerden biridir).
Doç. Dr. Eren Karakoç: Tüm Kanıtlarıyla İskitlerin Türklüğü, Akademik Tarih Araştırmaları, 2019.
(İskitlerin dil, giyim, kurgan mimarisi ve modern Y-DNA genetik testleriyle Türk halklarıyla olan doğrudan biyolojik ve kültürel bağını örneklerle inceleyen çalışma).
Prof. Dr. Ekrem Memiş: Eskiçağ Tarihinde Türkler, Çizgi Kitabevi, 2012.
(Avrasya bozkırlarındaki erken dönem Türk toplumlarında kadının sosyal, hukuki, idari ve askeri gücünü tarihi örnek olaylarla ele alan kaynak eser).
Bahtiyar Aydın
Yeliz Kılıçaslan