"Rusiyanın Qərbi Ermənistanı geri almasını gözləmək çox sadəlövhlükdür. Erməni məliklərinin köməyi ilə Qafqazı farslardan geri aldıqdan sonra ruslar həmin erməni məliklərini yer üzündən sildilər ki, ermənilər arasında yeni bir David Bek doğulmasın...
Milyonlarla erməni Rusiyaya sığınırdı və bu, Qərbi ermənilərin inkişafına necə töhfə verə bilərdi? Rusiya hər dəfə gəlib problemlərini ermənilərin köməyi ilə həll etdikdə, bizə müsəlmanların ermənilərə qarşı nifrətini hədiyyə etdi...
Və əgər türklər və kürdlər bu gün ermənilərin cəsədlərini parçalayırlarsa, deməli, Rusiya ermənilərin zehnini və ruhunu şikəst edir. Bu qədər fərdi sınaq və əzablardan sonra həqiqətən Rusiyaya etibar edə bilərikmi?"
Mkrtiç Portuqalyan, 1895
Levan Tonaqanyan